20 فروردین 1359 و تعطیلی کنسولگری‌های ایران در آمریکا

20 فروردین 1359 و تعطیلی کنسولگری‌های ایران در آمریکا

مرکز اسناد انقلاب اسلامی/ 19 فروردین ماه 1359 کارتر در پیامی تلویزیونی به وزیر خارجه خود دستور قطع روابط سیاسی و بازرگانی را ابلاغ نمودکرد و 36 ساعت به دیپلمات های ایرانی برای خروج از خاک آمریکا مهلت داد. در جواب این اقدام کارتر، آیت‌الله خمینی در پیامی این قطع رابط را به خیر و صلاح مظلوم خواند و از آن استقبال نمود. هرچند این قطع رابطه به دلیل منافع و یا تضاد منافع دو کشور در منطقه، هیچ‌گاه به طور کامل روی نداد، ولی می توان روز 20 فروردین نقطه عطفی در تاریخ روابط دو کشور به شمار آورد.

مقدمه:
ایالات متحده آمریکا پس از نقش عمده‌اش در پیروزی متفقین در جنگ جهانی دوم، برای خود نقش پر رنگی را در شکل دهی نظم نوین جهانی قائل شد و در تمام تحولات بین‌المللی به ایفای نقش پرداخت.
تاریخ پر فراز و نشیب سیاست خارجی آمریکا همواره شاهد دخالت‌های گاه و بی‌گاه، به جا و یا نابه‌جا و مداوم دولت‌های این کشور در تحولات جهانی می‌باشد. از مهم‌ترین این تحولات پیروزی انقلاب ایران در سال 1357 بود که بر اثر عدم تصمیم‌گیری قاطع سیاست‌گذاران و دولت‌مداران آمریکا در حمایت یا عدم حمایت از شاه اتفاق افتاد. پیروزی انقلابی که به طولانی‌ترین بحران سیاست خارجی ایالات متحده انجامید. ماجرا از این قرار بود که در 13 آبان 1358 تعدادی از دانشجویان دانشگاه‌های تهران تحت عنوان دانشجویان پیرو خط امام با اهدافی نظیر ضربه زدن به دولت بازرگان و تقاضای استرداد شاه به ایران، به سفارت آمریکا در تهران حمله کردند و 66 تن از اعضای سفارت را به مدت 444 روز گروگان گرفتند. در اثر این اقدام دانشجویان، 19 فروردین 1359 جیمی کارتر رئیس جمهور آمریکا طی دستوری، قطع روابط سیاسی و بازرگانی با جمهوری اسلامی ایران را اعلام نمود.

قطع روابط در دوره رضا شاه
اما این قطع رابطه اولین قطع رابطه دو کشور نبود؛ پیش از آن در دوره پهلوی اول، در اثر حادثه‌ای رضاشاه دستور احضار وزیر مختار خود از آمریکا به تهران را صادر نمود و روابط سیاسی ایران با آمریکا را به صورت یک طرفه قطع نمود.
در شرح این حادثه آمده است که در آغاز سال 1314 شمسی غفار جلال‌ علاء (جلال‌السلطنه) وزیرمختار ایران در واشنگتن به علت تخلف از مقررات رانندگی و سرعت غیر مجاز از سوی یک پاسبان راهنمایی آمریکایی در ایالت مریلند متوقف شد. او خود را وزیرمختار ایران معرفی کرد ولی گویا چون در زبان انگلیسی واژهminister معنی کشیش هم می‌دهد، پاسبان گمان می‌کند که نامبرده یک کشیش است و برای او احترامی در حد یک سفیر قائل نمی‌شود. همسر وزیرمختار عصبانی می‌شود و با کیف دستی خود محکم به سر پاسبان می‌زند و پاسبان عصبانی از این اقدام، به جلال غفار دستبند زده و او را به پاسگاه پلیس شهر الکتون می‌برد. در آنجا به محض این که از هویت وزیرمختار اطلاع پیدا کردند او و همسرش را آزاد می‌کنند. ولی این روی داد باعث می‌شود که ایران تقاضای خود را نسبت به عدم رعایت مصونیت دیپلماتیک نماینده خود اعلام دارد. دولت آمریکا این تقاضا را پذیرفت ولی وزیر امور خارجه آن کشور در یک مصاحبه مطبوعاتی اظهار داشت ((دولت ما همیشه به مأمورین سیاسی خود سفارش می‌کند که مصونیت سیاسی نباید موجب تخلف از قوانین و مقررات کشور محل مأموریت آنان گردد و در عین حال نمی‌خواهد که نظر مأمورین کشورهای خارجی مقیم این کشور مخالف این باشد.))
خودداری دولت آمریکا از عذرخواهی بابت بازداشت وزیرمختار ایران و به خصوص اظهارات وزیرخارجه آن کشور چنان رضاشاه را خشمگین ساخت که دستور احضار وزیرمختار و قطع مناسبات سیاسی با آمریکا را داد. اما دولت آمریکا سفارت خود را در تهران تعطیل نکرد و یک کاردار در تهران باقی گذاشت.
این ماجرا برای نزدیک به 3 سال روابط دو کشور را تحت تاثیر قرار می‌دهد تا اینکه در اواخر سال 1317 نماینده ویژه روزولت به ایران آمده و از واقعه بازداشت جلال غفار عذرخواهی می‌کند.1 علی اکبر دفتری اولین فرستاده رسمی دولت ایران به واشنگتن پس از بازگشایی مجدد سفارت ایران است.
او به عنوان کاردار موقت در سفارت ایران در واشنگتن مشغول به کار شد تا اینکه در بهمن 1318 محمد شایسته به سمت وزیرمختار منصوب و به آمریکا فرستاده شد.

عکس مندرج در قسمت تصاویر  مربوط به علی اکبر متین دفتری پس از برقراری رابطه مجدد با آمریکا در بازگشایی سفارت ایران می‌باشد.

قطع رابطه، 5 ماه پس از تسخیر سفارت آمریکا در تهران
همان‌طور که اشاره شد، مرحله دوم قطع روابط دو کشور این بار توسط دولت آمریکا و به دستور جیمی کارتر در 19فروردین 1359 روی داد. اما این قدم ابتدایی و انتهایی آمریکا نبود، دولت آمریکا در تمام 156 روز پیش از صدور دستور قطع رابطه، همه تلاش خود را در جهت زیر فشار قرار دادن ایران به کار برد که مهم‌ترین اقدامات از این قبیل هستند:
1- دستور توقیف تمام دارایی های ایران در بانک های آمریکایی و شعبه های خارجی آن و توقف خرید نفت از ایران در 22 آبان 1358
2- صدور قطع‌نامه 457 شورای امنیت با نفوذ آمریکا در تاریخ 13 آذر 1358
3- ارجاع موضوع گروگان‌گیری به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه و صدور رأی بر علیه ایران در 24 آذر 1358
4- تصویب قطع‌نامه 461 شورای امنیت سازمان ملل در موضوع مجازات های اقتصادی علیه ایران و مهلت به ایران تا 17 دی 1358 برای آزادی گروگان‌ها
5- تشکیل نیروی موسوم به " واکنش سریع " در خلیج فارس در تاریخ 11 دی 1358 توسط دولت وقت آمریکا
یک روز پس از صدور دستور کارتر، در 20 فروردین 1359 روابط سیاسی و بازرگانی دو کشور به طور کامل قطع شد و سفارت خانه‌های ایران در آمریکا نیز تعطیل و مهر و موم شد.
کارتر در پیامی که شب هنگام در تلویزیون قرائت کرد گفت که به وزیر خارجه خود دستور قطع کامل روابط با ایران را داده است.
در طرف دیگر ماجرا نیز موضع صریح رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله خمینی قرار داشت که در پیامی عنوان داشت : ((ملت شریف ایران، خبر قطع رابطه بین ایران و آمریکا را دریافت کردم و اگر کارتر در عمر خود یک کار کرده باشد که بتوان گفت به خیر و صلاح مظلوم است، همین قطع رابطه است ...)) 2
به دنبال این تحولات، اکثر محافل و احزاب، از بنی‌صدر گرفته تا حزب جمهوری اسلامی و احزاب چپ، این قطع رابطه را قابل پیش بینی دانستند و آن را نعمتی برای انقلاب اسلامی به شمار آوردند.
دولت آمریکا پس این قطع رابطه با فراق بال بیشتری به مقابل به مثل با ایران دست یازید که از جمله مهم‌ترین اقدامات این کشور تدارک حمله نظامی به طبس و طرح‌ریزی کودتای نوژه بود.

1- حمله نظامی به طبس: حمله نظامی توسط نیروهای ویژه آموزش دیده برای آزادی گروگان‌ها تنها 17 روز پس از قطع رابطه عملی شد. در رابطه با این حمله نظامی آمریکا، برژینسکی مشاور امنیت ملی کارتر در کتاب خاطرات خود می‌نویسد:
((طرح عملیات نجات را من ابتدا به عنوان آخرین چاره یا یک اقدام اضطرارى در صورت به خطر افتادن جان گروگانها تعقیب مى‏کردم و به مؤثر بودن عملیات نظامى، نظیر محاصره دریایى ایران، تصرف جزیره خارک و حملات هوایى به هدفهایى در داخل خاک ایران، بیشتر اعتقاد داشتم))3
آمریکایی‌ها پس از حصول اطمینان از موفقیت در عملیات نظامى، در پنجم اردیبهشت ماه 1359 شبانه تعدادى از نیروهاى آموزش دیده و ویژه خود را توسط پنج فروند بالگرد و هواپیماى پیشرفته آمریکایى در یکى از فرودگاه‏هاى دور افتاده و متروکه، واقع در صحراى طبس پیاده کردند تا از آنجا بر اساس برنامه‏ریزى قبلى و یک زمان‏بندى دقیق، عملیات نظامى خود را شروع کنند؛ اما در نهایت اعجاب و ناباورى، هواپیماها و بالگردهاى پیشرفته آمریکایى در دام طوفانى سهمگین از شنهاى طبس گرفتار شدند و بشدت به هم برخورد کردند و ناگهان با انفجارهاى مهیب، طبس به جهنمى هولناک و گورستانى وحشت‏انگیز براى آمریکایى‏ها تبدیل شد و عملیات نظامى آمریکا به طور مفتضحانه‏اى به شکست انجامید .

2- کودتای نوژه: از دیگر اقدامات آمریکا برای از بین بردن نظام و رهایی گروگان‌ها، طرح‏ریزى کودتاى «نوژه‏» در هجدهم تیرماه 1359 بود که قبل از هر اقدامى با شکست مواجه شد. کودتاى نوژه که توسط یک ستاد از پاریس به رهبرى شاهپور بختیار هدایت مى‏شد داراى شاخه‏هاى متعدد سیاسى، نظامى و مالى - لجستیکى بود . شاخه سیاسى ستاد تحت نظارت رضا مرزبان و ابوالقاسم خادم با هدف جذب یکى از علماى وقت و برخى از طرفداران وى فعالیت مى‏کرد . شاخه نظامى آن نیز زیر نظر احسان بنى عامرى (با هدف نفوذ در ارتش، نیروى هوایى، جذب عناصر نظامى و نیروهاى سازمان اطلاعاتى ساواک) و شاخه مالى - لجستیکى با مسؤولیت منوچهر قربانى‏فر (و با هدف تامین مخارج مالى کودتا، تهیه و ارسال کمکهاى تسلیحاتى و تدارکاتى از طریق عراق و قاچاقچیان به عوامل کودتا در داخل کشور) انجام وظیفه مى‏کردند . 4
هرچند که تعطیلی سفارت دو کشور، هیچ‌گاه نتوانست رابطه ایران و آمریکا را نیز به ورطه تعطیلی کامل بکشاند، ولی از یک سو تسخیر سفارت آمریکا در ایران و از سوی دیگر وضعیت خروج دیپلمات‌های ایرانی از آمریکا شرحی خواندنی در بین حوادث تاریخی دارد.
به گفته آقای مقدم سرپرست کنسولگری ایران در شیکاگو، پس از اعلام مهلت 36 ساعته کارتر به دیپلمات‌های ایرانی برای خروج از آمریکا، کنسولگری‌ها و مقامات ایران در آمریکا در این فرصت تنها توانستند به پست کردن مدارک دانشجویان ایرانی مشغول به تحصیل در آمریکا بپردازند. چند ساعت مانده به پایان این مهلت سفارت ایران در محاصره نیروهای اف بی آی قرار گرفت و مسئولین ایرانی در میان شعارهای ضد ایرانی با پرواز 730 هواپیمایی ملی ایران، آمریکا را به مقصد فرودگاه مهرآباد ترک کردند. پس از ورود به ایران در ساعت 12:35 بیستم فروردین، علی آگاه، کاردار ایران در واشنگتن و تنی چند از اعضای سفارت ایران در آمریکا، به همراه صادق قطب‌زاده و اسقف کاپوچی در یک مصاحبه رادیو تلویزیونی و مطبوعاتی شرکت کردند و به سوالات خبرنگاران داخلی و خارجی جواب دادند. 5

1.عبدالرضا هوشنگ ‌مهدوی، سیاست خارجی ایران (1300-1357)، ص 28 .
2. امام خمینی (ره)، صحیفه‌ی امام، مؤسسه‌ی تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، ج 12، ص 233.
3. توطئه در ایران، ترجمه محمود مشرقى، انتشارات هفته، 1362، ص 188 .
4. موسسه مطالعات و پژوهشهاى سیاسى، کودتاى نوژه، چاپ دوم، 1368، بخش دوم (تدارک کودتا - برنامه و سازمان کودتا) از ص 101 به بعد
5- روزنامه کیهان، 21 فروردین 1359

20 فروردین 1359 و تعطیلی کنسولگری‌های ایران در آمریکا

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «20 فروردین 1359 و تعطیلی کنسولگری‌های ایران در آمریکا» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات