اعتماد نوشت: عبور از پرانتزها ماموریت دیپلمات ها؛ هفت چالش بر سر راه توافق

اعتماد نوشت: عبور از پرانتزها ماموریت دیپلمات ها؛ هفت چالش بر سر راه توافق

اعتماد/ متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن در اخرین خبر الزاما به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

محمد جواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان به همراه اعضای تیم مذاکره‌کننده هسته‌یی صبح روز سه‌شنبه برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل راهی نیویورک شدند. به گفته سیدعباس عراقچی، معاون حقوقی و امور بین‌الملل وزیر امور خارجه کشورمان قرار است محمدجواد ظریف و کاترین اشتون، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا ظهر امروز برابر با 26 شهریور، ناهار کاری داشته باشند. چهارشنبه عصر و پنجشنبه صبح نیز رایزنی‌های دوجانبه بین هیات‌های ایرانی و گروه 1+5 برگزار خواهد شد و عصر پنجشنبه نیز هفتمین دور مذاکرات جامع ایران و 1+5 برگزار خواهد شد. به نظر می‌رسد این بار نیز به سبک و سیاق سال گذشته مجمع عمومی سازمان ملل بهانه‌یی برای برگزاری جلسات ایران و 1+5 در قالب مذاکرات هسته‌یی باشد. در حالی که هنوز در خصوص برگزاری جلسه مشترک میان وزیر امور خارجه ایران با وزرای امور خارجه شش کشور حاضر در مذاکرات هسته‌یی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل تصمیم خاص و همگانی گرفته نشده است هرچند پیش‌بینی می‌شود که این دیدار نیز مانند سال گذشته انجام خواهد شد. با وجود آنکه برخی گمانه زنی‌ها دال بر این بود که روسای جمهور ایران و امریکا احتمالا در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با هم دیداری خواهند داشت اما کاخ سفید روز گذشته با صدور بیانیه‌یی اعلام کرد که چنین برنامه‌یی برای دیدار دو رییس‌جمهور تدارک دیده نشده است. تیم مذاکره‌کننده ایرانی در حالی راهی نیویورک شده است که فضای حاکم بر مذاکرات برخلاف شش ماه نخست پس از امضای برنامه اقدام مشترک در ماه نوامبر سال 2013، به نوعی آمیخته‌یی از بدبینی و خوش‌بینی و بعضا برتری یافتن ناامیدی‌ها بر امیدواری برای امضای متن توافق جامع در 24 نوامبر 2014 است. ایران و شش کشوری که ماراتن رسیدن به توافق هسته‌یی را 26 سپتامبر سال گذشته در نیویورک و در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با دیدار وزرای امور خارجه کشورهای حاضر در مذاکرات آغاز کرده بودند امروز کمتر از سه ماه برای برداشتن آخرین گام در این خصوص فرصت دارند.

یک سال مذاکره برای مذاکره
در زیر نگاهی می‌اندازیم به آنچه از 26 سپتامبر 2013 تا به امروز که شانزدهمین روز از ماه سپتامبر سال 2014 است در جریان مذاکرات میان ایران و 1+5 بر پرونده هسته‌یی ایران گذشته است.

26 سپتامبر: وزرای امور خارجه کشورهای ایران و 1+5 در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با هم دیدار کرده و توافق کردند که دور آتی مذاکرات را در ژنو برگزار کنند.

27 سپتامبر: رییس‌جمهور ایالات متحده، باراک اوباما، به همتای ایرانی خود حسن روحانی زنگ زد. این نخستین تماس مستقیم میان روسای جمهور دو کشور از زمان انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 بود. اوباما در توضیح مختصری در خصوص محتوای این تماس تلفنی کوتاه گفت: ما دو نفر در خصوص تلاش‌هایی که در آینده برای رسیدن به توافق در پرونده هسته‌یی ایران انجام خواهد شد، گفت‌وگوی کوتاهی داشتیم.

16 اکتبر: دیپلمات‌هایی از ایران و 1+5 در ژنو با هم دیدار کردند تا شاید بتوانند راهی برای حل پرونده هسته‌یی ایران بیابند. در این دیدار مقرر شد که گفت‌وگوها در ماه نوامبر با نگاه به آینده و در فضایی سازنده ادامه پیدا کند.

10 – 7 نوامبر: ایران و 1+5 گام‌های راهگشای بسیاری برداشتند اما با وجود آنکه وزرای امور خارجه کشورهای 1+5 به امید امضای توافق خود را به ژنو رسانده بودند عملا متن توافق به دلیل پاره‌یی از اختلاف‌ها امضا نشد. در آن زمان اعلام شد که زیاده‌خواهی‌های فرانسه برای اعمال برخی محدودیت‌های بیشتر بر برنامه هسته‌یی ایران منجر به عدم امضای این توافق شده است.

11 نوامبر: دبیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، یوکیا آمانو، به تهران سفر کرد. وی در جریان دیدار با رییس سازمان انرژی اتمی ایران علی اکبر صالحی، چارچوب همکاری را برای ادامه بررسی فنی پرونده هسته‌یی ایران در آژانس امضا کرد. بر این اساس ایران باید چندین گام عملی را در بازه زمانی 3 ماهه بردارد.

24 نوامبر: ایران و 1+5 به توافق موقتی دست یافتند که بر اساس آن ایران متعهد شد به مدت 6 ماه برخی فعالیت‌های هسته‌یی خود را در برابر لغو موقت برخی تحریم‌ها متوقف کند. بر این اساس ایران ذخیره اورانیوم 20 درصد خود را تبدیل، غنی سازی بالای 5 درصد را متوقف و نصب سانتریفیوژهای جدید را هم موکول به زمان دیگری کرد. علاوه بر این ایران متعهد شد که ساخت و ساز بیشتر در رآکتور اراک را هم متوقف کند.

9 تا 12 دسامبر: ایران و 1+5 در ژنو در سطح کارشناسی دیداری داشتند تا در خصوص نحوه عملی کردن مفاد توافقنامه موقت به تفاهم برسند.

11 دسامبر: نمایندگان ایران و آژانس در وین دیدار داشتند تا در خصوص میزان تعهد ایران به 6 گامی که در چارچوب همکاری ماه نوامبر متعهد به انجام آن شده بود، گام‌های لازم را بردارند.

19 دسامبر: کارشناسان تحریم و هسته‌یی از ایران و 1+5 در وین دیدار کردند تا در خصوص جزئیات فنی نحوه اجرایی شدن توافقنامه موقت ژنو رایزنی‌های لازم را انجام دهند. تیم ایران ناگهان و بدون برنامه از پیش تعیین شده به تهران بازگشت. در آن زمان گفته شد که دلیل این ترک ناگهانی تیم ایران اعتراض به تحریم‌های جدیدی بود که امریکا به شکل یکجانبه انجام داد. در این دست از تحریم‌ها 19 فرد و شرکت به اتهام دور زدن تحریم‌های ایران به لیست سیاه وارد شدند.

31- 30 دسامبر: ایران و 1+5 بار دیگر در ژنو با هم دیدار کردند. در این جلسه بحث‌های فنی در خصوص نحوه عملی کردن برنامه اقدام مشترک مصوب ماه نوامبر گفت‌وگوهایی میان طرفین انجام گرفت.

12- 9 ژانویه 2014: ایران و 1+5 در ژنو با هم دیدار و در خصوص نحوه عملی کردن برنامه اقدام مشترک به توافق رسیدند. هیات‌های نمایندگی برای گرفتن تاییدیه نهایی به پایتخت‌های خود بازگشتند. در دوازدهمین روز از ماه ژانویه طرفین اعلام کردند که از بیستم ژانویه همگان رسما اجرایی کردن مفاد توافقنامه موقت را آغاز خواهند کرد.

20 ژانویه: جرقه اجرایی شدن برنامه اقدام مشترک رسما زده شد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارشی اعلام کرد که ایران عمل به تعهدات خود در خصوص کاهش ذخیره اورانیوم 20 درصدی را آغاز کرده است و کار ساخت و ساز در رآکتور آب سنگین اراک هم متوقف شده است. امریکا و اتحادیه اروپا اعلام کردند که گام‌های تعهد داده شده برای تعلیق برخی تحریم‌های ایران را برداشته‌اند و برای آزادسازی پول حاصل از فروش نفت ایران که در کشورهای آنها بلوکه شده بود هم جدول زمانی را ارایه کردند.

6 فوریه: وزرات خزانه داری امریکا باز هم دست به تحریم یک جانبه بیش از 12 شرکت و فرد مرتبط با ایران زد. این بار هم اعلام شد که این افراد تحریم‌های ایران را دور زده‌اند و در برنامه‌های هسته‌ای، موشکی و آنچه حمایت از تروریسم خواندند به تهران کمک کرده‌اند.

7 فوریه: وزرات خزانه‌داری امریکا با صدور یک مجوزنامه کلی به ایران اجازه داد کامپیوتر، موبایل، نرم‌افزار، برنامه‌های موبایل و سرویس‌های اینترنتی را خریداری کند.

20 – 18 فوریه: گروه 1+5 و ایران بر سر چارچوب کاری در تاریخ 20 فوریه پس از سه روز بحث و تبادل نظر توافق کردند.

3 مارس: یوکیا آمانو، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرد که ایران به شش تعهدی که در قالب چارچوب همکاری داده بود عمل کرده است. در بخش‌هایی از این گزارش هم آمده بود که هنوز برای حل تمامی گره‌های موجود در پرونده کار بسیاری باقی مانده است.

19 مارس: ایران و 1+5 دور دیگری از گفت‌وگوها برای رسیدن به توافق جامع را پشت درهای بسته برگزار کردند. اشتون و ظریف گفت‌وگوها در خصوص رآکتور آب سنگین اراک و تحریم‌های غرب را مفید و سازنده خواندند.

20 مارس: آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی را منتشر کرد که در آن به جزییات نحوه تعهد ایران به وظایفش در قالب برنامه اقدام مشترک اشاره شد. در این گزارش به صراحت اعلام شد که ایران غنی سازی اورانیوم بالای 20 درصد را متوقف کرده است اما هنوز تاسیسات مورد نیاز برای آنکه گاز اورانیوم غنی شده با درصد پایین را به اکسید تبدیل کند، تکمیل نکرده است.

9 – 7 آوریل: نمایندگان ایران و 1+5 در وین با هم دیدار و در خصوص نحوه رسیدن به تفاهمی برای امضای توافق جامع گفت‌وگو کردند. کاترین اشتون و محمد جواد ظریف پس از این دیدار اعلام کردند که در خصوص تمام مسائل بحث‌های جزئی و بسیار خوبی داشته‌اند.

17 آوریل: وزارت امور خارجه امریکا اعلام کرد که واشنگتن گام‌هایی را برای آزادسازی 450 میلیون دلار از اموال مسدود شده ایران برداشته است. این آزادسازی پس از آنکه آژانس بین‌المللی انرژِی اتمی حرکت ایران در راستای برنامه اقدام مشترک را تایید کرد انجام شد.

16 – 13 مه: نمایندگان ایران و 1+5 در وین با هم دیدار و در مورد چگونگی نیل به توافق نهایی مذاکره کردند. گفت‌وگوها بدون رسیدن به هیچ توافق خاصی به پایان رسید. هر دو طرف به ادامه گفت‌وگوها در ماه ژوئن متعهد شدند.

21 مه: ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موافقت کردند که تهران تا تاریخ 25 آگوست پنج گام دیگر اساسی را بردارد. دو مورد از این موارد به توضیح ایران در خصوص ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته‌یی این کشور مربوط بود.

10 – 9 ژوئن: معاون وزیر امور خارجه ویلیام برنز سرپرستی تیم امریکایی را بر عهده داشت که در ژنو با تیم ایرانی دیدار دوجانبه‌یی را پیرامون مذاکرات هسته‌یی برگزار کردند.

20 – 16 ژوئن: نمایندگان ایران و 1+5 در ژنو با هم دیدار و پیش نویس توافقنامه جامع را مهیا کردند. با این همه این دور از مذاکرات هم در پیشبرد این پیش‌نویس ره به جایی نبرد و اصلی‌ترین مشکل در خصوص غنی سازی اورانیوم همچنان مفتوح باقی ماند. طرفین بر سر تاریخ دوم جولای برای برگزاری دور آتی مذاکرات توافق و متعهد شدند که تا ضرب الاجل 20 جولای مداوم با هم در تماس باشند.

19 – 3 جولای: نمایندگان ایران و 1+5 در سومین روز از ماه جولای با هم دیدار کردند. این تاریخ یعنی سه هفته زودتر از ضرب‌الاجل زمانی 20 جولای. پس از یک هفته و نیم مذاکره، وزرای امور خارجه برخی کشورهای عضو مذاکرات مانند جان کری، جواد ظریف و ویلیام هیگ به وین رفتند تا از نزدیک در جریان پیشرفت‌های حاصله قرار بگیرند. در نوزدهمین روز از ماه ژوئن، دو طرف اعلام کردند که برنامه اقدام مشترک را به مدت چهار ماه دیگر تا تاریخ 24 نوامبر تمدید کرده‌اند. این تاریخ به معنای گذشتن دقیقا یک سال از امضای توافقنامه موقت میان ایران و 1+5 بود. ایران متعهد شد که گام‌های بیشتری را برای کاستن از ذخیره اورانیوم 20 درصد خود بردارد. در مقابل هم طرفینی که در مذاکرات روبه روی ایران نشستند با آزادسازی 8/2 میلیارد دلار از دارایی‌های ایران موافقت کردند.

7 چالش بر سر راه توافق
سابقه مذاکرات بر سر فعالیت‌های هسته‌یی ایران به بیش از 10 سال برمی‌گردد. مذاکراتی که گاه تا یک‌قدمی امضای توافقنامه هم رفته است اما کارشکنی سیاسی یک کشور خاص از کشورهای حاضر در مقابل ایران بر سر میز مذاکره کار را صفر کرده است. با این همه در جریان 10 سال گذشته توان هسته‌یی ایران هر سال سیر صعودی خود را طی کرده و بازی به گونه‌یی پیش رفته است که امتناع غرب از به رسمیت شناختن حقوق هسته‌یی ایران به عنوان یک عضو امضا کننده ان پی تی به ضرر کشورهایی ختم شده است که امروز در پای میز مذاکره با ایران راهی ندارند جز عبور از خواسته یک دهه‌یی خود برای توقف کامل فعالیت‌های هسته‌یی ایران. با وجود آنکه پرونده هسته‌یی ایران به اعتراف بسیاری از تحلیلگران غربی گرفتار پیچ و خم‌های سیاسی است تا ایرادهای فنی اما هفت موضوعی که از یک سال پیش تاکنون بیشترین محور مذاکرات میان ایران و شش کشور مقابل آن بوده‌اند قابل بررسی هستند:

1-غنی‌سازی اورانیوم
ظرفیت غنی‌سازی ایران همچنان اصلی‌ترین گره در مذاکرات هسته‌یی به حساب می‌آید. در جریان توافقنامه موقت ژنو، غرب برای اولین بار با پذیرش غنی سازی اورانیوم ایران تا سقف پنج درصد در حقیقت با زبان بی زبانی حق غنی سازی ایران را به رسمیت شناخت. در حالی که جان کری، وزیر امور خارجه ایالات متحده ساعاتی پس از امضای این توافقنامه در ژنو در خاک کشور خود ادعا کرد که حق غنی‌سازی ایران را به رسمیت نشناخته است اما پذیرش حق غنی‌سازی پنج درصدی ایران در نوامبر گذشته به خودی خود گویای حق بدیلی است که تهران همواره در این سال‌ها با استناد به مفاد معاهده منع تکثیر تسلیحات هسته‌یی برای خود قائل بوده است. لازم به ذکر است که لزوم توقف بی قید و شرط غنی سازی ایران مساله‌یی است که در شش قطعنامه سازمان ملل به صراحت از آن نام برده شده بود.

امروز نیز ایران اصرار دارد که برای تامین سوخت نیروگاه‌های تولید انرژی خود به گسترش ظرفیت غنی سازی خویش نیاز دارد. با این همه قدرت‌های مقابل ایران در میدان مذاکره اصرار دارند که تهران باید این ظرفیت را از بیم غربی‌ها برای دستیابی ایران به بمب هسته‌یی کاهش دهد. ایران در حال حاضر بیش از 19 هزار سانتریفیوژ برای غنی سازی اورانیوم را به شکل نصب شده در اختیار دارد و البته شایان ذکر است که این سانتریفیوژها از نسل اول هستند که در حال حاضر 10 هزار مورد آن فعالیت عملی دارند. قدرت‌های جهانی خواهان این هستند که این تعداد سانتریفیوژهای ایران به چندهزار مورد محدود شود و این در حالی است که تهران در حال رایزنی برای فعال کردن چند صدهزار سانتریفیوژ است. ایران اخیرا اعلام کرده است که بنابر متن توافقنامه موقت نیاز عملی ایران باید مدنظر گرفته شود و این نیاز عملی هم پس از سال 2021 که قرارداد تامین سوخت ایران با روسیه تمام خواهد شد 190 هزار سو است. البته در شرایطی که نسل سانتریفیوژهای ایران ارتقا پیدا کند بی شک این عدد برابر با رقم سانتریفیوژهای ایران نخواهد بود.

رژیم صهیونیستی که تنها دارنده سلاح هسته‌یی در خاورمیانه است از ابتدای امضای توافق موقت ایران با 1+5 در ژنو اعلام کرده است که خواهان غنی سازی صفر در ایران است و مطالبه نابه جایی که دیگر امکان عملی کردن آن برای امریکایی‌ها نیز وجود ندارد. اورانیوم غنی شده تا درصد پایین می‌تواند در سوخت رسانی به نیروگاه‌ها هم کمک بکند که همین مساله هدف مورد نیاز ایران است.

2-تحقیق و توسعه سانتریفیوژها
ایران تاکنون بارها اعلام کرده است که از حق خود برای نصب ماشین‌های پیشرفته برای تصفیه اورانیوم دست نخواهد کشید. از سوی دیگر غرب خواهان اعمال محدودیت بر توسعه سانتریفیوژهای نسل جدید است که گفته می‌شود می‌تواند زمان لازم برای رسیدن به بمب اتم را کاهش دهد. ایران که در سال‌های گذشته با مشکلات فنی برای تامین تجهیزات و وسایل خود روبه رو بوده است تلاش فوق‌العاده‌یی را برای تولید سانتریفیوژهای نسل‌های بالاتر از IR-1 به کار گرفته است. این سانتریفیوژها در حال حاضر در تاسیسات زیرزمینی این کشور در نظنز و فوردو فعال هستند. در سال 2013، ایران حدود هزار مورد از سانتریفیوژهای نسل IR-2 را در نظنز نصب کرد اما هنوز استفاده از آنها را آغاز نکرده است. ایران همچنین آزمایش مدل‌های جدید در تاسیسات تحقیق و توسعه را هم آغاز کرده است.

3- رآکتور آب سنگین اراک
اراک به دلیل پتانسیل تولید پلوتونیومی که دارد مورد نگرانی غرب است. پلوتونیوم نیز مانند اورانیوم غنی‌سازی شده تا درصد بالا می‌تواند در تولید سوخت مورد استفاده قرار بگیرد. غرب خواهان بسته شدن رآکتور آب سنگین اراک یا تغییر کاربری آن به گونه‌یی است که تولید پلوتونیوم این تاسیسات کاهش چشمگیری پیدا کند. ایران اعلام کرده است که این رآکتور تنها تولید کننده رادیو ایزوتوپ‌هایی برای مصارف دارویی و کشاورزی است و البته به صراحت هم تاکید کرده که هرگز با متوقف کردن کامل فعالیت‌های این رآکتور موافقت نخواهد کرد. کارشناس‌های غربی برای بازکردن گره اراک اصرار دارند که بازطراحی این رآکتور باید به گونه‌یی باشد که میزان تولید پلوتونیوم آن به سالانه کمتر از 5 کیلو برسد که می‌تواند در تولید بمب کارایی داشته باشد. البته یک نگرانی دیگر غرب هم این است که بازطراحی اراک می‌تواند به گونه‌یی باشد که ایران در بازده زمانی کوتاه‌مدت دوباره آن را به حالت اولیه در صورت تمایل بازگرداند. رژیم صهیونیستی، کره شمالی و هند از معدود کشورهایی هستند که با استفاده از آن رآکتور سنگین موفق به تولید بمب هسته‌یی شده‌اند. با این همه به گفته یک منبع آگاه ظاهرا طراحی‌های ایران برای تغییر کاربری رآکتور اراک تا حدودی جواب داده است و به نظر می‌رسد که بحث بر سر این رآکتور به مقوله آسان‌تری در مذاکرات بدل شده است. در حال حاضر غرب با واژه آب سنگین اراک مشکل داشته و تاکید دارد که این رآکتور تنها زمانی مورد قبول است که به رآکتور آب سبک تغییر کاربری داده باشد.

4-تحقیقات در خصوص ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته‌یی ایران
مقام‌های غربی اصرار دارند که ایران باید به سوال‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در خصوص شک غرب به ابعاد نظامی برنامه هسته‌یی ایران از جمله تلاش برای تولید کلاهک هسته‌یی در سال‌های گذشته پاسخ دهد. ایران همواره چنین ادعاهایی را تکذیب کرده است. البته که ایران همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را آغاز کرده است اما ظاهرا میزان پیشرفت دو طرف در خصوص این محور از اختلاف‌ها بسیار کند است. همکاری‌های ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در دو مسیر اجرای توافقنامه پادمان و بررسی ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته‌یی ایران حرکت می‌کند که ظاهرا در نخستین مسیر دو طرف با هم اختلاف چندانی ندارند. در مسیر PMD هم سوال‌هایی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مطرح می‌کند به فعالیت‌های هسته‌یی ایران در 15 سال پیش بازمی‌گردد و در این خصوص 12 سوال تاکنون مطرح و به برخی از آنها هم پاسخ داده شده است. از آنجا که تحقیقات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در این خصوص به چندماه بازده زمانی نیاز دارد، مقام‌های غربی ادعا می‌کنند که برخی تحریم‌های اعمال شده بر ایران به دلیل برنامه هسته‌یی این کشور باید به میزان همکاری‌های ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی وابسته باشد. مساله مبهمی که در این خصوص وجود دارد این است که هیچ کس نمی‌داند آیا ایران باید در خصوص تمام فعالیت‌های تحقیقاتی خود در حوزه تولید سلاح هسته‌یی مورد ادعای غرب پاسخ‌های قانع کننده بدهد یا اثبات همین مساله که تهران دیگر هیچ گونه برنامه‌یی برای تولید سلاح ندارد، کفایت می‌کند.

5-تحریم‌ها
جدول زمانی و جنس تحریم‌های سازمان ملل و یکجانبه غرب و امریکا که بر ایران در هشت سال گذشته تحمیل شده است نیز یکی دیگر از موضوعاتی است که به چالشی برای مذاکرات هسته‌یی ایران تبدیل شده است. ایران به دنبال این است که در پایان مذاکرات تحریم‌هایی را که از سال 2006 میلادی به تدریج در قالب قطعنامه‌های سازمان ملل بر این کشور تحمیل شد، از میان برداشته شده ببیند. البته به نظر می‌رسد تیم هسته‌یی ایران هم به این نتیجه رسیده‌ که لغو تحریم‌ها یک گام از سوی طرف مقابل است که باید همزمان با گامی از سوی تهران در چارچوب توافقنامه نهایی جامع برداشته شود. در حالی که باراک اوباما می‌تواند برخی تحریم‌ها را بدون در اختیار داشتن مجوز کنگره لغو کند به نظر می‌رسد که نمایندگان تندروی مخالف هرگونه توافق با ایران به نوعی در برابر لغو تحریم‌هایی که مجوز آن در دست‌های خودشان است مقاومت می‌کنند. مقام‌های امریکایی ادعا می‌کنند که اوباما به دنبال حرکت هم مسیر با نمایندگان کنگره است.

6- موشک‌های بالستیک
ایالات متحده با استناد به قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل مصوب 2010 که در آن فعالیت‌های ایران در حوزه موشک‌های بالستیک توانا در حمل کلاهک هسته‌یی را ممنوع کرده بود ادعا می‌کند که این موضوع هم باید در دستور کار مذاکرات قرار بگیرد. این در حالی است که ایران تاکنون بارها به صراحت اعلام کرده است که در خصوص سیستم دفاعی خود با هیچ کس وارد مذاکره نخواهد شد. ایران از ورود به این بحث در جریان نشست‌های 1+5 در وین هم خودداری کرد. با وجود اینکه ظاهرا این بحث بر سر میز مذاکرات تا حدود زیادی چالش برانگیز شده است اما به نظر نمی‌رسد که تبدیل به گره غیرقابل گشایشی شود.

7- مدت زمان اعتبار توافق جامع
این موضوع محوری دیگر بر سر میز مذاکره ایران و 1+5 است که فاصله طرفین در خصوص آن با هم بسیار زیاد است. یک مقام از شش کشوری که مقابل ایران در پای میز مذاکرات می‌نشینند ادعا می‌کند که غرب خواهان عدد دورقمی و ترجیحا 20 ساله برای این مدت زمان اعتبار توافق جامع میان تهران و غرب است. این در حالی است که ایران می‌گوید به دنبال عدد تک رقمی است که می‌تواند پنج سال باشد و پس از آن باید با ایران به عنوان یک عضو عادی ان‌پی‌تی برخورد شود. البته با توجه به اینکه قرارداد تامین سوخت روسیه با ایران در سال 2021 تمام می‌شود و ایران از نیاز عملی خود در آن زمان تلویحا سخن می‌گوید به نظر می‌رسد که بازده زمانی هفت سال هم می‌تواند برای ایران قابل قبول باشد.

آخرین یا بهترین فرصت؟
امروز کاترین اشتون و محمدجواد ظریف هفتمین دور از مذاکرات پس از امضای توافقنامه موقت در ژنو را در نیویورک با یک ناهار کاری آغاز می‌کنند. دو مقام ارشد از دو طرف حاضر در این مذاکرات در حالی باز رودرروی هم قرار می‌گیرند که اختلاف‌های بسیاری بر اراده سیاسی طرفین برای رسیدن به توافق سایه انداخته است. در جریان یک ماه و دو هفته گذشته از دیدار طرفین در وین و امضای توافقنامه تمدید برنامه اقدام مشترک برای چهار ماه دیگر، ایران دیدارهای دوجانبه‌یی را با شش طرف مقابل خود در مذاکرات پیش برده است. از دیدار ظریف با سرگئی لاوروف همتای روس خود در مسکو و بحث در خصوص مواضع جدید روسیه در روند مذاکرات تا دیدار با همتای چینی در دوشنبه پایتخت تاجیکستان و در حاشیه اجلاس شانگهای. از دوبار دیدار با امریکایی‌ها در مرداد و شهریورماه در ژنو تا دیدار دوجانبه سیدعباس عراقچی با همتای فرانسوی‌اش در پاریس و سپس هم تجدید دیدار معاون‌های ظریف با سه همتای اروپایی خود در مذاکرات هسته‌یی در وین. برآیند این دیدارها نشان می‌دهد که مذاکرات هسته‌یی گرفتار نوعی توقف شده است. به گفته یک منبع آگاه و نزدیک به تیم مذاکره‌کننده هسته‌یی نمی‌توان این توقف در مذاکرات را به بن‌بست تعبیر کرد اما حقیقت این است که دوطرف بر سر مواضع اصلی خود اصرار دارند و همین مساله روند نزدیک شدن مواضع به هم را در فاصله زمانی کمتر از سه ماه تا ضرب‌الاجل 24 نوامبر سخت کرده است.

در شرایطی که پس از عدم توافق طرفین بر سر امضای توافقنامه جامع در 20 جولای برخی گمانه‌زنی‌های رسانه‌یی حاکی از این بود که دوطرف می‌توانند در سایه مجمع عمومی سازمان ملل امضای خود را پای توافقنامه جامع ثبت کنند اما به گفته سیدعباس عراقچی احتمال دستیابی طرفین به توافق نهایی در نیویورک بسیار دور از ذهن است. حتی در شرایطی که ایران و شش کشور دیگر بتوانند در بازده زمانی احتمالی دو هفته‌یی مذاکرات در نیویورک تمام محورهای اختلافی را حل و فصل هم بکنند باز به بازده زمانی دو ماهه برای بسترسازی‌های حقوقی و فنی برای امضای توافقنامه جامع نیاز دارند. در شرایطی که ضرب‌الاجل زمانی 24 نوامبر در حال نزدیک شدن است بررسی سناریوهای مختلف برای مذاکرات هسته‌یی ایران هم در راس تحلیل‌های بین‌المللی قرار گرفته است. در وضعیتی که مدت زمان برنامه اقدام مشترک در همان زمان تصویب هم یک سال پیش‌بینی شده بود، به نظر می‌رسد که امکان تمدید برنامه اقدام مشترک در بیست و چهارمین روز از ماه نوامبر ممکن نباشد. سید عباس عراقچی در تمام اظهارنظرهای اخیر خود در یک ماه و اندی گذشته از زمان امضای توافقنامه تمدید در وین به‌صراحت اعلام کرده است که ایران هیچگاه میز مذاکره را ترک نمی‌کند و در صورت عدم امضای توافقنامه جامع در موعد مقرر هم راه برای دیپلماسی بسته نخواهد بود. به نظر می‌رسد دوطرف برای رسیدن به توافقنامه جامع باید تاحدودی از خط قرمزهای اصلی و فرعی خویش عبور کنند اما آنچه غرب باید ابتدا به عنوان هسته اولیه فکری خود مدنظر قرار دهد، این است که برنامه هسته‌یی ایران به نقطه غیرقابل بازگشت رسیده است. آنچه در یک سال گذشته بر پرونده هسته‌یی ایران گذشت نشان می‌دهد که حتی با در نظر گرفتن بدترین سناریو اگر سرنوشت این پرونده در بیست و چهارمین روز از ماه نوامبر به امضای توافقنامه جامع گره زده نشود هم شاکله تحریم‌ها و تهدیدها علیه جمهوری اسلامی ایران از هم پاشیده شده است. سرعت پیشرفت برنامه هسته‌یی ایران در 10 سال گذشته نشان داده است که نه تهدید نظامی و نه‌ تحریم اقتصادی نمی‌تواند تاثیری بر میزان فعالیت‌های برنامه هسته‌یی ایران بگذارد. بی‌شک تحریم‌های اقتصادی رنگارنگی که در هشت سال گذشته بر ایران تحمیل شده بر زندگی عامه مردم ایران تاحدودی اثر گذاشته است اما این تحریم‌ها کوچک‌ترین تاثیری بر برنامه هسته‌یی ایران نداشته است. غربی که در سال‌های 2003 تا 2005 به دنبال متوقف کردن کامل برنامه‌های هسته‌یی ایران بود امروز به دنبال راهی برای به‌تاخیر انداختن زمان مورد نیاز ایران برای رسیدن به بمب اتمی است.

ایران و 1+5 به دنبال پیشبرد بازی برد – برد در مذاکرات هسته‌یی هستند. بر هیچ کس پوشیده نیست که باراک اوباما، رییس‌جمهور ایالات متحده که کشورش به نوعی در راس هرم مذاکره‌کنندگان غربی با ایران در این پرونده ایستاده است به برگ برنده ایران در واپسین سال‌های حضور خود در کاخ سفید نیاز دارد. در داخل ایران هم دولت یازدهم به ریاست حسن روحانی با شعار تنش‌زدایی از رابطه‌های ایران با همسایگان و جامعه جهانی به میدان آمد و در یک سال گذشته حتی در بدترین شرایط هم میز مذاکرات را ترک نکرد تا موفق به تغییر نگاه غرب به ایرانی شود که سال‌هاست بر ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌یی خود تاکید دارد. نقطه اشتراک تمام طرف‌های حاضر در میز مذاکرات هسته‌یی این است که همگان به دستیابی به توافقی می‌اندیشند که یک دستاورد باشد؛ دستاوردی قابل دفاع در ایران و البته ایالات متحده.

در حال حاضر اصلی‌ترین واهمه‌یی که بر مذاکرات میان ایران و 1+5 سایه انداخته این است که 24 نوامبر آخرین فرصت برای رسیدن به توافق هسته‌یی باشد. با پایان نوامبر کاترین اشتون که در حال حاضر مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا است جای خود را به وزیر امور خارجه ایتالیا می‌دهد که چندان در حوزه مذاکرات هسته‌یی ایران کارکشته نیست اما به نظر می‌رسد که رویکرد مثبتی به تهران داشته باشد. با این همه این جابه‌جایی بی‌تاثیر بر روند مذاکرات نخواهد بود. شاید به قول رابرت آینهورن، مذاکره‌کننده پیشین هسته‌یی امریکا که در آخرین نامه خود به تیم مذاکره‌کننده ایرانی به آن اشاره کرد، استفاده از عبارت آخرین فرصت چندان منطقی نباشد و بهتر است درراستای تلطیف فضای روانی این‌گونه ادعا کرد که در حال حاضر ایران و شش کشور مقابل آن در مذاکرات هسته‌یی ایران با بهترین فرصت خود برای رسیدن به توافق روبه‌رو هستند.

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «اعتماد نوشت: عبور از پرانتزها ماموریت دیپلمات ها؛ هفت چالش بر سر راه توافق» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات