سرمقاله اطلاعات/ نظام تدوین برنامه توسعه و طرح یک سوال

سرمقاله اطلاعات/ نظام تدوین برنامه توسعه و طرح یک سوال

اطلاعات/ «نظام تدوین برنامه توسعه و طرح یک سوال» عنوان یادداشت روز روزنامه اطلاعات به قلم سید حمید پورمحمدی (دبیر ستاد تدوین برنامه ششم توسعه) است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

ستاد تدوین برنامه توسعه ششم از اوایل خرداد سال جاری شروع به کار کرد و از اول مهر امسال هم شوراهای برنامه‌ریزی تدوین برنامه ششم فعالیت خود را با تبیین وضع موجود و تعیین آسیب‌های حوزه‌های کاری آغاز کردند.

نگارنده به‌عنوان دبیر ستاد تدوین برنامه فرصت را مغتنم شمرده، با هدف جلب مشارکت همگانی و با انگیزه بهره‌گیری برنامه‌ریزان از پرتو اندیشه همه اندیشمندان حوزه توسعه، طی این نوشتار اقدام به طرح موضوعات و سؤالاتی می کند که دستیابی به پاسخ مناسب و مطلوب می‌تواند زمینه را برای گشودن افق‌های جدید برای مشارکت صاحب‌نظران در تدوین برنامه‌های توسعه و انتخاب مشی و روش مناسب برنامه‌ریزی فراهم کند.

اولین موضوعی که طرح می شود، مسئله جامع بودن نظام برنامه‌ریزی است.سؤال اساسی این است که آیا برنامه‌ریزی کشور باید کماکان به‌صورت جامع باشد؟

اجمال سخن این است که یک سو، سالیان متمادی است که برنامه‌ریزی در کشور ما به شیوه جامع انجام می‌شود و از سوی دیگر تعداد زیادی از مدیران و متخصصان دستگاه‌های اجرایی و همچنین سازمان متولی تدوین برنامه بر اساس وظایف و مسئولیت‌های گسترده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و همچنین توان و تجربیات برنامه‌ریزی خود، عمدتاً گرایش به برنامه‌ریزی جامع دارند. این شیوه برنامه‌ریزی چند حُسن دارد، ازجمله اینکه به همه بخش‌ها و قسمت‌هایی مختلف ازجمله زیر بخش‌ها توجه می‌شود و همه بخش‌ها خود را مهیای تهیه برنامه می‌ کنند. بخش‌ها برای این کار به تحقیق و تبیین وضع موجود خود می‌پردازند. سپس مسائل و مشکلات و آسیب‌های هر بخش تبیین می‌شود و نهایتاً هر بخش راهبردها و برنامه‌های خود را برای دوره‌ای پنج‌ساله ارائه می‌ کند.

اما این شیوه برنامه‌ریزی اشکالاتی هم دارد. ازجمله اینکه:

۱٫برای تهیه برنامه جامع، به اطلاعات دقیق و تفصیلی فراوانی نیاز است که در کشور ما این حجم اطلاعات بهنگام و دقیق تولید نمی‌شود.

۲٫برای تدوین برنامه جامع بایستی حجم وسیعی از نیروی انسانی آموزش‌دیده در همه بخش‌ها و مناطق بکار گرفته شود تا برنامه به‌صورت جامع تهیه شود، اما به‌کارگیری این حجم نیروی انسانی برای مدت طولانی باهدف تهیه برنامه پنج‌ساله امکان‌پذیر نیست.

۳٫لازم است برای تدوین برنامه جامع، سازماندهی مناسب صورت گیرد به‌طوری‌که بخش‌ها و فرابخش‌ها و مناطق ایفاء نقش کنند و تمام نیروی انسانی فعال در امر برنامه‌ریزی دارای مبانی فرهنگی یکسان و منسجم باشند. از طرف دیگر لازم است شرایط مختلف اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و امنیتی از ثبات مناسب برخوردار باشد که این کار هم به‌صورت کامل امکان‌پذیر نیست.

به نظر می‌رسد برنامه‌ریزی جامع به معنای واقعی کلمه عملاً امکان‌پذیر نیست. چراکه علیرغم بیش از پنج دهه تلاش در این نوع برنامه‌ریزی که بخش عمده‌ای از آن در بعد از انقلاب اسلامی صورت گرفته، عملاً اهداف برنامه‌ریزی ایران تحقق نیافته است. اما متولیان برنامه‌ریزی در سازمان برنامه‌ریزی و دستگاه‌های اجرایی همچنان علاقه‌مند هستند و اصرار دارند که نوع برنامه‌ریزی کشور جامع باشد. استدلال قابل‌توجه متولیان برنامه‌ریزی این است که اگر برنامه‌ریزی جامع نباشد با اعتراض دستگاه‌هایی روبرو می‌شوند که نقش آن‌ها در برنامه‌ریزی نادیده گرفته شده است.

دستگاه‌های اجرایی هم علاقه‌مند به برنامه‌ریزی جامع هستند، تا امکان مشارکت آن‌ها در تدوین برنامه فراهم شود. به عبارت دقیق‌تر، برنامه‌ریزی جامع نزد دستگاه‌ها و سازمان برنامه‌ریزی به معنای مشارکت واقعی و کامل در نظام برنامه‌ریزی انگاشته شده است.

اگرچه روش برنامه‌ریزی جامع، امکان مشارکت و حتی چانه‌زنی را برای دستگاه‌های اجرایی فراهم می‌کند، ولی دستگاه‌های دارای قدرت بیشتر، لاجرم این مشارکت را تبدیل به چانه‌زنی برای اخذ بودجه بیشتر می‌کنند تا سهم خود را در بهره‌مندی از منابع عمومی افزایش دهند. ولی روی دیگر این مشارکت که پذیرش کامل مسئولیت اجرای برنامه و تحقق اهداف آن است، روی نمی‌دهد. یعنی در این نوع برنامه‌ریزی هیچ شخصیت حقیقی و حقوقی مسئولیت برنامه را بر عهده ندارد و در صورت عدم موفقیت مؤاخذه نمی‌شود.

این اشکالات باعث شد که برنامه‌ریزی جامع تنها شعاری زیبا و قابل تفاهم باشد. اما در عمل برنامه‌ریزی‌های گذشته اگرچه جامع نامیده شدند، اما به دلیل محدودیت‌های پیش‌گفته به‌جای برنامه‌ریزی جامع به‌سوی نوعی برنامه‌ریزی کلان گرایش پیدا کرده‌اند. برنامه‌ریزی کلان هم بدیهی است که به حوزه اقتصادی محدود می‌شود. یعنی متغیرهایی مانند سرمایه‌گذاری، رشد، تورم، بیکاری، منابع مالی، مصرف، واردات، صادرات، ارز و… مورد توجه قرار می‌گیرد. این متغیرها هم در سطحی بسیار کلی دنبال می‌شوند و امکان تفکیک آن‌ها به جزئیات و ارائه جداول ریزبرنامه فراهم نمی‌شود.

در روش برنامه‌ریزی کلان، حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هم چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرند، چراکه این موضوعات را نمی‌توان به سادگی کمّی و محاسبه‌پذیر کرد و مدل‌های کلان هم نمی‌تواند این حوزه‌ها را محاسبه‌پذیر کند. این پیچیدگی باعث می‌شود که سهم حوزه‌های غیراقتصادی در برنامه نادیده گرفته شده یا وزن آن‌ها کم‌رنگ دیده شود.

در نوع برنامه‌ریزی کلان حتی بخش‌ها هم در حد راهبردهای کلی باقی مانده و برنامه در همان کلیت رها می‌شود. نکته مهم دیگر اینکه در برنامه‌ریزی به شیوه مرسوم امکان مشارکت مناطق و استان‌ها و به ویژه مدیران استانی نادیده گرفته می‌شود و آن‌ها هم سهم و نقشی در تدوین برنامه نخواهند داشت. بدیهی است که فقدان توجه به مناطق باعث تشدید عدم تعادل‌ها در پهنه جغرافیای کشور و نبود توجه به مزیت‌های سرزمین می‌شود.در چنین نظام برنامه ریزی آنچه باقی می‌ماند و در تدوین برنامه ایفای نقش می‌کند، تعداد محدودی متخصص مدل‌های اقتصادسنجی خواهند بود که زبان آن‌ها قابل فهم برای حوزه‌های مختلف نیست و بخش‌ها و مناطق نمی‌توانند مدل آن‌ها را در عمل اجرا و پیاده‌سازی کنند.

نکته مهم اینکه همین مدل اقتصادسنجی هم چندان قابل‌اتکا نیست؛ چراکه در کشورهایی مانند ایران، اولاً داده‌ها، اطلاعات و آمار دقیق و به روز نیستند و ثانیاً فعالیت‌ها و اقدامات در سطح کلان از ثبات کافی برای استفاده در برآوردهای این مدل‌ها برخوردار نیستند.

به دلیل مشکلات فوق، آنچه که در دهه‌های اخیر انجام شده هم به تمامی مبتنی بر برنامه‌ریزی جامع نبوده است. به عبارت روشن‌تر اساساً امکان برنامه‌ریزی جامع فراهم نبوده است، لذا عملاً برنامه‌ریزی جامع رها شده و برنامه‌ریزی متغیرهای محدود کلان پررنگ شده است و بر همین اساس علیرغم تلاش فراوان مسئولین دستگاه‌ها و سازمان برنامه‌ریزی و مردم و صرف میلیاردها دلار منابع و زمان صرف شده، اهداف برنامه‌ها حاصل نشده‌ یا به عبارت روشن‌تر قابل حصول نبوده‌اند.

اکنون سؤال این است که در جامعه‌ای با مشخصات کشور ایران، شیوه و نوع برنامه‌ریزی چگونه باید باشد تا از تجربیات گذشته استفاده مناسب شود و در عین حال از آسیب‌های برنامه ریزی گذشته هم مصون باشیم،مشارکت، مسئولیت‌پذیری و خلاقیت و نوآوری را در نظام برنامه ریزی افزایش دهیم و در عین حال، برنامه تدوین شده قابلیت اجرا هم داشته باشند و به اهداف خود نائل آید؟

آیا بهتر نیست که در تدوین برنامه ششم توسعه ضمن حفظ تجربه برنامه ریزی جامع ، رویکرد ویژه ای هم به موضوعات خاص داشته باشیم . موضوعات خاصی که گره ای از گره های توسعه کشور را باز کند و مانعی از پیش پای پیشرفت کشور برداردیا اینکه موتور محرکه پیشرفت کشور شود.

موضوعاتی مانند آب ، محیط زیست و موضوعات مکان محوری مانند سواحل خلیج فارس و دریای عمان یا موضوعات اقتصادی مانند صادرات غیر نفتی و معدن را می توان از جمله نمونه هایی برای موضوعات خاص نامید.در این زمینه آیا در تدوین برنامه توسعه ششم باید به اینگونه موضوعات رویکردی ویژه داشت یا اینکه به همه موضوعات رویکرد یکسانی باید اعمال کرد؟

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «سرمقاله اطلاعات/ نظام تدوین برنامه توسعه و طرح یک سوال» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات