زنان و شهریور خونین ۵۷

زنان و شهریور خونین ۵۷

شبکه ایران زنان/ همان‌گونه که در مقدمه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ‌به صراحت بیان شده است، زنان نقش گسترده و حضور فعالی در مبارزه با رژیم شاه داشتند: «... زنان به شکل بارزی در تمامی ‌صحنه‌های این جهاد بزرگ حضور فعال و گسترده‌ای داشتند؛ صحنه‌هایی از آن نوع که مادری را با کودکی در آغوش شتابان به سوی میدان نبرد و لوله‌های مسلسل نشان می‌داد، بیان‌گر سهم عمده و تعیین‌کننده این قشر بزرگ از جامعه در مبارزه بود... » (۱)
شهریور ۱۳۵۷ یکی از برهه‌های زمانی مهم نهضت امام خمینی (ره) است که حضور پررنگ زنان در آن ثبت گردیده است. زنان ایرانی در وقایع و تظاهرات‌های این ماه و به‌ویژه در تظاهرات ۱۷ شهریور، حضور مؤثری داشتند و در واقعه میدان ژاله اولین شهید خود در دوران انقلاب- محبوبه دانش؛ فرزند حجت‌الاسلام دانش آشتیانی- را تقدیم کردند. حضور فعال آنها در مراسم هفتم و چهلم شهدای ۱۷ شهریور نیز تکرار شد و همچنان تا پیروزی انقلاب اسلامی ‌تداوم یافت.

شهریور خونین ۱۳۵۷

به دنبال سیاست سرکوب خونین رژیم پهلوی از دی ۱۳۵۶ تا خرداد ۱۳۵۷، از شدت و گستره اعتراضات و فعالیت‌های مخالفان تا حد زیادی کاسته شد و در تیر ماه همان سال اوضاع کشور روبه آرامش گذاشت تا آن‌جاکه بسیاری از ناظران خارجی، مفسران سیاسی و کارشناسان رژیم به این جمع‌بندی رسیدند که شاه پس از سرکوب مخالفان، اکنون ابتکار عمل را به دست گرفته و کاملاً بر اوضاع مسلط شده است و دیگر هیچ خطر جدی رژیم را تهدید نمی‌کند، اما با فرارسیدن ماه مبارک رمضان که از اواسط مرداد شروع شد، قیام مردم چهره‌ای تازه یافت و عمق بیشتری به خود گرفت و نشان داد که ثبات و سکوت تیر ماه، آرامش پیش از طوفان و مقدمه یک خیزش همگانی و فراگیر بود. (۲)
در طول ماه مبارک رمضان هر شب بعد از افطار، مساجد شهرهای مختلف کشور مملو از جمعیتی می‌شد که بعد از بیرون آمدن از مسجد، به تظاهرات علیه رژیم می‌پرداختند. در یکی از این شب‌ها (شب دهم شهریور) تظاهرات مردمی ‌که از مسجد فاطمیه تهران برمی‌گشتند، به‌وسیله نیروهای ضدشورش شهربانی، به خاک و خون کشیده شد و این جرقه‌ای بود بر انبار باروت خشم مردم که شعله‌هایش در روزهای بعد دامان رژیم را گرفت.

۱۳ شهریور؛ از نماز عید تا تظاهرات
سیزده شهریور ۱۳۵۷ نماز عید فطر در سراسر کشور برپا شد. باشکوه‌ترین مراسم نماز عید فطر و راهپیمایی پس از آن در تهران انجام شد. نماز عید پایتخت در سه نقطه برگزار شد؛ میدان ژاله به امامت آیت‌الله نوری، بیابان‌های کن به امامت آیت‌الله مروارید و تپه‌های قیطریه به امامت آیت‌الله مفتح؛ که بیشترین جمعیت نمازگزار در قیطریه جمع شده بودند. بعد از نماز ده‌ها هزار زن و مرد از تپه‌ها سرازیر شدند و تظاهرات عظیمی‌ را به‌وجود آوردند. این شرکت گسترده در نماز عید فطر و تظاهرات‌های پس از آن، یکی از عظیم‌ترین صحنه‌های حضور زنان در نهضت امام‌خمینی (ره) بود که در سراسر کشور برپا شد و بازتاب گسترده‌ای داشت. بدین ترتیب حضور گسترده زنان در اولین تظاهرات عظیم مردم تهران در این عید فطر رقم خورد: «زنان در انقلاب ایران به اشکال مختلف تظاهرات کردند، ولی بزرگ‌ترین بسیجی که زنان در این انقلاب کردند، روز عید فطر بود که مسلمان‌ها ترتیب داده بودند. برای اولین‌بار بود که همه نه تنها با حجاب اسلامی؛ ‌بلکه با چادر سیاه آمده بودند...» (۳)
هزاران زن شرکت‌کننده در این تظاهرات عظیم، هم‌گام با مردان، خواست‌ها و تقاضاهای خود را فریاد کشیدند. آنها با شاخه‌های گل به استقبال سربازان رفته و خواستار هم‌بستگی بیشتر آنان با مردم ‌شدند. بسیاری از آنها پیشاپیش صفوف راهپیمایان حرکت می‌کردند و برخی نیز مسئولیت تدارکات را برعهده گرفته و برای راهپیمایان آب آشامیدنی، شیر، نان و بیسکویت می‌آوردند.
گفتنی است که زنان در شهرهای دیگر همچون مشهد، اصفهان، قم، همدان و شیراز نیز هم‌پای مردان در تظاهرات بعد از نماز عید فطر شرکت کردند و به قول «آن بتریج»، آنها خشمشان را نه تنها به عنوان مادر و همسر، خواهر و دختر؛ بلکه به عنوان یک فرد مستقل ایرانی ابراز کردند. (۴)

۱۶ شهریور؛ مشارکت گسترده در تظاهرات
موفقیت در تظاهرات ۱۳ شهریور، باعث شد که به مناسبت شهادت جمعی از مسلمانان در دهم شهریور، تظاهرات دیگری در ۱۶ شهریور تدارک دیده شود؛ بدین ترتیب بزرگ‌ترین راهپیمایی کشور شکل گرفت که گفته می‌شد در تهران نزدیک به یک میلیون نفر فعالانه در آن شرکت داشتند.
در این تظاهرات نیز مانند راهپیمایی روز عید فطر، زنان مشارکت گسترده‌ای داشتند و پلاکاردهای مختلفی مبنی بر «حمایت از امام خمینی (ره)» و «مبارزه تا برقراری حکومت اسلامی» با خود حمل می‌کردند؛ در روی برخی از این پلاکاردها نام پنج زن جان‌باخته «لیلا زمردیان»، «سرود آلادپوش»، «نسرین پنجه‌شاهی»، «محبوبه متحدین» و «صدیقه رضایی» نوشته شده بود. (۵)
تظاهرات همچنان ادامه داشت و زنان هم‌گام با مردان در میدان آزادی گرد آمدند و نام این میدان را از «شهیاد» به «آزادی» تغییر دادند. در پایان مراسم نیز بخش اعظم تظاهرکنندگان وعده کردند که فردای آن روز یعنی ۱۷ شهریور در میدان ژاله تجمع نمایند. (۶)
ناگفته نماند که هم‌زمان با تهران، در شهرهای دیگر مانند: شیراز، مشهد، اهواز، آبادان، تبریز و یزد نیز تظاهرات‌هایی برپا شد و در شهر‌های قم، ایلام، کرج و خمین به علت حمله پلیس و مأموران انتظامی ‌به تظاهرکنندگان، جمعی کشته شدند. (۷)
فعالیت‌های زنان در برخی از این شهرها به حدی زیاد بود که در جراید آن زمان بازتاب یافت؛ به‌طوری‌که روزنامه‌ کیهان در یکی از تیترهای اصلی خود نوشت: «زنان در راهپیمایی بزرگ یزد نقش بزرگی داشتند.» و عکسی از آنان نیز در صفحه‌ اول خود درج کرد.

۱۷ شهریور؛ جمعه سیاه
دولت‌مردان پهلوی دوم که از گسترش تظاهرات و مبارزات مردم به هراس افتاده بودند، برای مهار این حرکت‌ها در ساعت ده شب پنج‌شنبه ۱۶ شهریور جلسه فوق‌العاده‌ای مرکب از اعضای شورای امنیت و هیئت دولت تشکیل دادند و با آن‌که می‌دانستند طبق قرار تظاهرکنندگان، صبح فردا تظاهرات دیگری از میدان ژاله آغاز خواهد شد، تصمیم گرفتند که در تهران و یازده شهر دیگر به مدت شش ماه حکومت نظامی ‌اعلام کنند؛ بدین ترتیب که مردم این دوازده شهر از صبح روز ۱۷ شهریور حق اجتماع بیش از دو نفر را نداشتند و رفت و آمد در شهر از ساعت ۹ شب تا ۶ صبح ممنوع بود. این اطلاعیه ساعت ۶ صبح ۱۷ شهریور؛ زمانی‌که بسیاری از رادیوها خاموش بودند، از رادیو پخش شد و زمانی‌که مردم برای اجتماع موعود از خانه خارج شده بودند، متوجه حکومت نظامی ‌شدند. (۸)
مردم که تظاهرات میلیونی در روز‌های پس از عید فطر آنها را امیدوار کرده بود که قوای انتظامی ‌قصد تهاجم به راهپیمایی‌های آرام را ندارند، صبح روز ۱۷ شهریور، پیاده و سواره به سوی میدان ژاله به راه افتادند. زنان که جمعیت زیادی را تشکیل می‌دادند نیز از همان ساعات اولیه صبح، راهی میدان ژاله شدند. در این میان برخی از زنان فرزندان خود را به آغوش گرفته بودند و به طرف میدان ژاله در حرکت بودند و برخی دیگر دست کودکان چهار- پنج ساله خود را گرفته و در حرکت بودند. (۹)
آنها هم‌گام با دیگر تظاهرکنندگان بی‌اعتنا به اخطارهای فرمانده نیروهای نظامی، ‌در صف‌های فشرده به طرف میدان ژاله رفتند و در گوشه‌ای از میدان اجتماع کردند؛ گروهی از جوانان برای حمایت از آنان در مقابل هجوم نظامیان، اطراف‌شان حلقه زدند و زنان هم‌نوا با مردان، علیه رژیم شعار می‌دادند. گفتنی است که زنان ایران علاوه بر حضور در این تظاهرات به همراه همسران و فرزندان خود نقش مهمی ‌در امدادرسانی به مجروحان درگیری‌های خیابانی ایفا می‌کردند؛ زنان عکاس نیز از هر فرصتی برای ثبت رویدادها استفاده می‌کردند. (۱۰)
با تجمع جمعیت در میدان ژاله، دیری نگذشت که یکی از هولناک‌ترین وقایع تاریخ ایران به وقوع پیوست و عده زیادی از تظاهرکنندگان در خون خود غلطیدند و به شهادت رسیدند. در واقع اعلام حکومت نظامی، فرمان جنگی علیه توده‌های مردم بود: «ابتدا خاک‌اره‌های آغشته به بنزین را بر کف خیابان ریخته و آتش زدند و چون انبوه جمعیت هراسان در تلاطم افتاد... آتش مسلسل‌ها را گشودند، بی‌خبر، بی‌امان و از همه سو از زمین و از هوا همه راه‌های گریز، همه کوچه‌ها و خیابان‌های فرعی را با تانک و زره‌پوش مسدود کردند تا کسی را توان گریختن نباشد. هدف، نه پراکنده کردن مردم بود و نه مرعوب ساختن. همه گلوله‌ها به قصد کشت شلیک می‌شد...» (۱۱) شاهد دیگری می‌نویسد:«در کوچه‌های باریک صدای ناله و ضجه و نفرین مجروحین به آسمان بلند بود. یک زن کنار دیواری افتاده بود و ناله می‌کرد... و چادر خود را به هم می‌پیچید» (۱۲)
درباره این‌که چه تعداد نفر در جریان این جمعه خونین به شهادت رسیدند، آمار و ارقام متعددی ذکر شده است؛ هرچند منابع دولتی آن زمان تعداد کشته‌ها را کمتر از صد نفر اعلام کرد، اما اپوزیسیون تعداد کشته‌ها را از ۵۰۰ تا چند هزار نفر می‌دانستند. در خاطرات یکی از کارمندان پزشکی قانونی تهران می‌خوانیم: «... ۵۵۵ جنازه در قطعه ۱۷ بهشت زهرا دفن شد، که دفن آنها سه چهار روز طول کشید. از طریق ساواک نیز ۳۴۲ جنازه در بهشت زهرا طی یک ماه به خاک سپردیم....» (۱۳)
آمار و اطلاع دقیقی از این‌که چند زن در ۱۷ شهریور کشته و مجروح شدند، در دست نیست؛ اما قدر مسلم آن است که زنان در جریان حوادث جمعه سیاه حضور مؤثری داشتند. حضور گسترده و شجاعت و رشادتی که آنها در این واقعه از خویش نشان دادند، این واقعه را به یکی از صحنه‌های باشکوه حضور زنان در نهضت تبدیل کرد. امام خمینی (ره) در تمجید از این حضور باشکوه زنان در پیامی‌ که به مناسبت این واقعه فرستادند، از زنانی که در این واقعه شرکت داشتند، به «شیرزنان» تعبیر کردند که گواه اهمیت حضور زنان در این واقعه بود.
ناگفته نماند که زنان ایرانی در این روز اولین شهید خود در دوران انقلاب را نیز تقدیم کردند؛ این شهید کسی نبود جز "محبوبه" فرزند ۱۷ ساله آیت‌الله غلامرضا دانش آشتیانی که صبح ۱۷ شهریور غسل شهادت کرد و هم‌گام با دیگر زنان مبارز در تظاهرات حضور یافت؛ در حین تظاهرات، گلوله قلب محبوبه را شکافت و او در خون خود درغلطید تا حضورش مطلع صادقی بر حضور زن مسلمان ایرانی در عرصه‌های نبرد حق و باطل باشد. (۱۴)
۲۳ شهریور؛ مراسم هفتم شهدا
جمعیت زیادی از تهران و سراسر ایران برای برگزاری مراسم شب هفتم شهدای ۱۷ شهریور در بهشت زهرا جمع شدند؛ بانوان نیز حضور گسترده‌ای در مراسم داشتند. اکبر خلیلی در کتاب «گام به گام با انقلاب» در این‌‌باره می‌نویسد:
«...جمعیت مردان چون حلقه‌ای گروه زنان داغ‌دیده را در جمع خود محاصره کرده بودند و شعارهای دلخراشی از میان زنان برمی‌خاست. عده‌ای از مردان، زنان چادری را گل‌باران می‌کردند و شعار می‌دادند: "ای مادر مجاهد، ما به تو افتخار می‌کنیم"... چند سرباز شهید بر خاک افتاده بودند و زنان به جای گریه، سخنرانی می‌کردند. زنی ستم‌کشیده خاک گور پسرش را بر دست گرفته بود و فریاد برمی‌آورد: "خمینی عزیزم، بگو که خون بریزم"... گورستان، دانشگاهی از علم و هنر شده بود... مادری را دیدم که بر مزار فرزند خود نُقل می‌ریخت و با فریاد می‌گفت: "پسرم مرا پیش خدا روسپید کردی؛ این شهادت بر تو و من مبارک...» (۱۵)
حضور زنان در مراسم چهلم شهدای ۱۷ شهریور و اعتصابات و تظاهرات‌های بعدی تا پیروزی انقلاب اسلامی، ‌همچنان گسترده و غیرقابل انکار ادامه یافت و آنها نقش مهمی‌ در نهضت امام خمینی (ره) ایفا کردند؛ سخن امام خمینی (ره) خود گواه این مدعا است:«ما نهضت خودمان را مدیون زن‌ها می‌دانیم» (۱۶)

پی‌نوشت
۱. جهانگیر منصور، قانون اساسی جمهوری اسلامی‌ایران: قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸ اصلاحات و تغییرات و تتمیم قانون اساسی مصوب ۱۳۶۸، تهران، نشر دوران، صص ۱۲- ۱۳.
۲. علی رضا ملایی، بررسی تحلیلی رویداد ۱۷شهریور ۱۳۵۷، پژوهشنامه متین، زمستان ۱۳۷۷ شماره۱، صص ۲۶۹ – ۲۷۰.
۳. عبدالرضا هوشنگ مهدوی، انقلاب ایران به روایت بی بی سی، تهران، انتشارات طرح نو، ۱۳۷۲، ص ۲۲۵.
۴. بی نام، مقایسه تطبیقی مشارکت زنان در قبل و بعد از انقلاب اسلامی، پیام بانک، هفته سوم و چهارم دی ۱۳۸۳، شماره ۴۲۹، ص ۷.
۵. اکبر ناظمی، زنان در انقلاب به روایت اکبر ناظمی: عکس‌های زنان در انقلاب ۱۳۵۷، تهران، انتشارات سوره مهر، ۱۳۸۹، ص ۱۴.
۶. ملایی، همان، ص ۲۷۶.
۷. جلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج ۲، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۸، ص ۳۵۰.
۸. حسن شمس آبادی، مناسبت‌ها: بررسی قیام ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ در مشهد ، پانزده خرداد، تابستان ۱۳۸۸، شماره ۲۰، صص ۳۶۵- ۳۶۶.
۹. مدنی، همان، صص ۳۵۰ – ۳۵۲.
۱۰. ناظمی، همان، ص ۱۶.
۱۱. مدنی، همان، ص ۳۵۲.
۱۲. بی نام، روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۵، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶، ص ۲۸۳.
۱۳. همان، ص ۲۸۷.
۱۴. بی نام، شهید محبوبه دانش آشتیانی در یک نگاه: دلی که با ایمان می‌تپید، شاهد یاران، بهمن ۱۳۸۶، شماره ۲۷، ص ۹.
۱۵. اکبر خلیلی، گام به گام با انقلاب، ج ۱، تهران، سروش، ۱۳۸۲، صص ۳۳- ۳۴.
۱۶. روح الله موسوی خمینی، نقش زنان در دفاع از مملکت و انقلاب اسلامی‌از دیدگاه و سیره عملی حضرت امام خمینی (ره)، عروس هنر، بهمن ۱۳۸۲، شماره ۲۷، ص ۷.

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «زنان و شهریور خونین ۵۷ » اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات