فراتر از فرقه‌گرایی: جنگ سرد جدید در خاورمیانه

فراتر از فرقه‌گرایی: جنگ سرد جدید در خاورمیانه

اشراف/ مطلبی که می خوانید از سری مطالب سایت اشراف است و انتشار آن الزاما به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست.
از سوریه و عراق گرفته تا لیبی و یمن، خاورمیانه بار دیگر گرفتار جنگ و درگیری شده است. بخش اعظم نبردها به دلایل فرقه‌گرایانه رخ می‌دهند، اما آیا واقعاً می‌توان این نبردها را صرفاً جنگ میان سنی و شیعه دانست؟ چه چیزی می‌تواند فوران خشونت در منطقه را توجیه کند؟ آمریکا چه نقشی می‌تواند یا باید ایفا کند؟
اندیشکده بروکینگز در گزارشی راهبردی به قلم «اف گرگوری گاوس» صحنه سیاست خاورمیانه را در قالب یک جنگ سرد منطقه‌ای جدید توصیف می‌کند که در جریان آن ایران و عربستان بر سر کسب قدرت و نفوذ با یکدیگر رقابت می‌کنند. این جنگ سرد جدید در خاورمیانه به جای اینکه از رقابت‌های فرقه‌گرایانه ناشی شده باشد ناشی از تضعیف دولت‌های عربی و ایجاد خلأ سیاسی در داخل کشورهای مربوطه است و همین عامل باعث شده است که بازیگران محلی خواهان کسب حمایت از خارج شوند.
«گاوس» معتقد است که در قالب رقابت منطقه‌ای قدرت نظامی نمی‌تواند به اندازه پیوندهای ایدئولوژیکی و سیاسی فراملیتی برای بازیگران کلیدی در داخل مفید و مؤثر باشد. استدلال وی این است که بهترین راه تنش‌زدایی برقراری مجدد نظم سیاسی پایدار است، نظمی که بتواند دخالت از خارج را محدود سازد.
«گاوس» با توجه به محدودیت‌های ظرفیت آمریکا در راستای انجام چنین کاری توصیه می‌کند که آمریکا با اتخاذ یک رویکرد ملایم بر حمایت از دولت‌هایی متمرکز شود که عملاً زمام امور را در دست دارند، به صورت چندجانبه دست به اقدام بزند، و به خاطر داشته باشد که منافع اصلی آمریکا هنوز به طور مستقیم در معرض تهدید قرار نگرفته‌اند.

فهرست مطالب این گزارش راهبردی به شرح زیر است:

۱- خلاصه اجرایی
۲- مقدمه
۳- یک جنگ داخلی فرقه‌ای؟
۴- بسترهای داخلی جنگ سرد جدید در خاورمیانه
۵- ایران و عربستان: رقابت بر سر قدرت
۶- جنگ سرد در درون سنی‌ها
۷- تناقض قدرت
۸- نقش آمریکا

■ جنگ سرد ایران و عربستان■
بهترین چارچوب جهت درک و شناخت سیاست منطقه‌ای در خاورمیانه عبارت است از جنگ سردی که در آن ایران و عربستان نقش عمده را ایفا می‌کنند. رویارویی این دو بازیگر اصلی از نوع رویارویی نظامی نیست؛ این دو در واقع در راستای نفوذ در نظام‌های سیاسی دولت‌های ضعیف منطقه به رقابت با یکدیگر می‌پردازند. رقابت آنها بیش از آنکه یک رقابت نظامی باشد تلاش در راستای جهت‌دهی سیاست‌های داخلی در خاورمیانه است. توان نظامی و سیاسی طرفین در چارچوب جنگ‌های داخلی و اثرگذاری عوامل خارجی بر این جنگ‌ها در مقایسه با توازن قوای نظامی میان ریاض و تهران از اهمیت بیشتری برخوردار است.
این جنگ سرد «جدید» در خاورمیانه شباهت‌های ساختاری مهمی دارد با جنگ‌های دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ که «مالکوم کر» آنها را «جنگ سرد اعراب» نامیده است. قدرت سردمداران اصلی جنگ سرد اعراب بر اساس توانایی آنها در زمینه تأثیرگذاری بر نزاع‌های سیاسی داخلی در کشورهای همسایه سنجیده می‌شد، یعنی در کشورهایی که در آنجا حکومت‌های ضعیف در راستای کنترل جوامع خود با مشکل مواجه بودند و بازیگران محلی به دنبال یافتن متحدان منطقه‌ای علیه مخالفان داخلی خود بودند. بازیگران غیردولتی نیز در این جنگ نقش عمده‌ای ایفا می‌کردند. اردوگاه‌های معارض خودشان نیز همواره متحد و یکپارچه نبودند و ائتلاف‌های تاکتیکی آنها فراتر از مرزهای منازعه بود. قدرت‌های بزرگ از بازیگران مهم شرکت‌کننده در نبرد بودند اما عامل وقوع رویدادها نبودند. «کشمکش بر سر سوریه» یکی از اجزای کلیدی جنگ سرد اعراب بود. جنگ سرد جدید در خاورمیانه نیز از همه این خصوصیات برخوردار است.

■ رویارویی ریاض و تهران بازی بر سر توازن قواست■
رویارویی کنونی دارای یک مؤلفه مهم فرقه‌گرایانه است، اما نمی‌توان آن را صرفاً نبرد میان سنی و شیعه دانست. نگرش به این رویارویی در قالب چنین چارچوبی می‌تواند باعث تحریف تمرکز تحلیلی شود، تکاپوی منطقه‌ای را ساده‌انگارانه جلوه دهد، و باعث سوءبرداشت درباره انگیزه‌های ایران و عربستان شود. رویارویی ریاض و تهران بازی بر سر توازن قواست. آنها در بازی خود از فرقه‌گرایی بهره می‌گیرند، اما هر دو در راستای یافتن متحدان منطقه‌ای پا را از مرزهای فرقه‌ای فراتر گذاشته‌اند. جنگ سرد منطقه‌ای را تنها در قالب ارزیابی رابطه میان نزاع‌های داخلی، وابستگی‌های فراکشوری، و جاه‌طلبی‌های دولت‌های منطقه می‌توان درک کرده و شناخت. این در واقع تضعیف دولت‌های عرب است، و نه فرقه‌گرایی یا ظهور ایدئولوژی‌های اسلامی، که خاورمیانه را به صحنه یک جنگ سرد جدید تبدیل کرده است. در حقیقت ترکیبی از ضعف و ناکامی دولت‌ها از لبنان گرفته تا سوریه و عراق می‌تواند برجستگی بعد فرقه‌گرایی را توجیه سازد. با توجه به اینکه برقراری مجدد نظم سیاسی پایدار در کشورهای داری دول ضعیف امر سخت و دشواری است این احتمال وجود دارد که جنگ سرد جدید نیز به اندازه جنگ سرد اعراب طولانی گردد.

■ هنگامی که بهار عربی آغاز شد ایران در حال پیروزی در جنگ سرد خاورمیانه بود■
هنگامی که بهار عربی آغاز گردید ایران در حال پیروزی در جنگ سرد خاورمیانه بود. عربستان حالت تدافعی به خود گرفته بود و بهار عربی، به ویژه پس از سقوط حکومت مبارک، به نظر بار دیگر به تلاش‌ها جهت مقابله با نفوذ ایران ضربه وارد کرد. به همین دلیل است که سوریه نزد عربستان از اهمیت کانونی برخوردار گردید. با آغاز سال ۲۰۱۲ عربستان کاملاً درگیر شورش در سوریه شده بود. با پایان بحران سوریه عمدتاً مشخص می‌گردد که چه کسی پیروز این دور از رقابت بر سر کسب نفوذ منطقه‌ای بوده است.
در جنگ‌های سرد محور نزاع هیچ‌گاه یک محور دوسویه نیست و این امر در مورد جنگ سرد جدید در خاورمیانه نیز صادق است. سعودی‌ها، اخوان‌المسلمین و متحدان منطق‌هایش، القاعده و وابستگانش، دولت اسلامی (داعش)، و دیگر گروه‌های اسلام‌گرا درگیر نبرد بر سر آنچه نقش سیاسی مناسب اسلام در جهان سنت نامیده می‌شود هستند. انقلاب‌های عربی در سال ۲۰۱۱ اساساً به مبنای حاکمیت مشروع در جهان عرب مربوط می‌شدند. ترکیب دموکراسی و سیاست اسلام‌گرایانه که در قالب پیروزی اخوان‌المسلمین در مصر و النهضه در تونس در رقابت‌های انتخاباتی نمود یافت باعث آشفتگی رهبران عربستان شده بود. تنش میان عربستان و اخوان‌المسلمین با بهار عربی آغاز نشد، اما پیامدهای بهار عربی باعث گردیدند تا خصومت میان عربستان و اخوان‌المسلمین آشکار گردند. ناتوانی ترکیه و عربستان در زمینه ایجاد یک محور قدرتمند به نوبه خود می‌تواند ناشی از مشاجره میان اسلام‌گراهای سنی بر سر نظم سیاسی بوده باشد. حتی در درون اردوگاه سلفی‌ها نیز اختلافات جدی مشاهده می‌شوند.

■ بعد نهایی جنگ سرد جدید در خاورمیانه نیز تناقض قدرت است■
بعد نهایی جنگ سرد جدید در خاورمیانه نیز تناقض قدرت است. قدرت نظامی دولت‌ها یک ابزار مفید و مؤثر محسوب نمی‌گردد. در عوض، نکته کلیدی این است که بتوان در نبردهای سیاسی در داخل کشورهای ضعیف جهان عرب به گونه‌ای مفید و کارآمد از بازیگران غیردولتی حمایت کرد. حمایت کارآمد از متحدان منطقه‌ای مستلزم برقراری پیوندهای ایدئولوژیک و سیاسی فراکشوری است، پیوندهایی که عوامل بالقوه را مستعد ارتباط با ولی‌نعمت خود کنند. به همین خاطر است که اسرائیل و ترکیه نتوانسته‌اند نقش بسیار مؤثری در جنگ سرد ایفا کنند آنهم در حالی که قطر از نفوذ بیش‌ازحدی در این نبرد برخوردار است.

■ آمریکا کار چندانی نمی‌تواند انجام دهد■
آمریکا در راستای برطرف ساختن ضعف نهادهای حکومتی در بسیاری از کشورهای عرب که منجر به وقوع مجموعه نزاع‌های مربوط به جنگ سرد جدید در خاورمیانه شده است کار چندانی نمی‌تواند انجام دهد. بنابراین این کشور باید یک رویکرد ملایم اتخاذ کند و به خاطر داشته باشد که این جنگ را آمریکا به راه نینداخته است. این نزاع‌ها آسیب جدی به منابع کلیدی آمریکا در منطقه وارد نکرده‌اند. آمریکا باید در واکنش به این نزاع‌ها نظم را بر هرج‌ومرج ارجح بداند و بدین ترتیب از کشورهایی که دارای حاکمیت کارآمد هستند حمایت کند حتی اگر حاکمیت مربوطه فاقد سطوح دارای اولویت دموکراسی و حقوق بشر باشد. این امر از جمله بدین معناست: ۱) بررسی همه راه‌ها جهت برقراری روابط جدید با دولت روحانی در ایران، ۲) کسب اطمینان از اینکه قبل از اعمال فشار بر نوری المالکی جهت ایجاد یک دولت فراگیرتر موازنه نبرد با داعش معکوس گردیده است، ۳) تداوم همکاری با دولت نظامی نوظهور در مصر، و ۴) حمایت از متحدان سنتی همچون اردن، عربستان، و کشورهای منطقه خلیج [فارس]. این سیاست‌ها هنگامی که با توجه به جنگ سرد جدید در خاورمیانه مورد نگرش قرار گیرند مطمئناً سیاست‌هایی «ناهماهنگ» قلمداد می‌گردند، اما آمریکا باید با تکیه به تعاریف خود، و نه از نگاه قدرت‌های منطقه‌ای، بر منافع کلیدی‌اش در منطقه متمرکز گردد. متمرکز ساختن سیاست آمریکا بر کشورهای دارای حاکمیت واقعی، اجتناب از اقدامات یکجانبه، و به خاطر سپردن این موضوع که منافع آمریکا مستقیماً درگیر نشده‌اند از شروط کلیدی جهت مواجهه با جنگ سرد جدید در خاورمیانه محسوب می‌شوند.

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «فراتر از فرقه‌گرایی: جنگ سرد جدید در خاورمیانه» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات