دانشمند سمرقندی

دانشمند سمرقندی

باشگاه نجوم ساری/ علاءالدین علی بن محمد سمرقندی معروف به ملا علی قوشچی، عالم، منجم، مفسر، محقق، متکلم، مدرس و ریاضیدان (قرن ۹ ه.ق- قرن ۱۵ میلادی) در شهر سمرقند دیده به جهان گشود. چون در نوجوانى، مرغ‏بان سلطان الغ‏بیگ و موظف به حفظ مرغان شکارى او بود به قوشچى مشهور شد.
او در سمرقند، هیئت و ریاضیات را از قاضی زاده رومی که مدرس مدرسه سمرقند بود و الغ بیگ که در فنون ریاضی دست داشت فرا گرفت. ملاعلی قوشچی در جوانی برای کسب علوم گوناگون به ویژه علم ریاضی به کرمان رفت و پس از پایان تحصیلاتش به سمرقند بازگشت و رسالة حل اشکال قمری (مشتمل بر حل بعض جهات اشکال قمرى که از زمانهاى قدیم مبهم و حل نشده باقى مانده بود) را برای الغ بیگ نوشت و بیش از پیش تحسین وی را برانگیخت, وى از تقرب بسیارى که در نزد سلطان الغ‏بیگ داشت به فرزندى وى مخاطب بود. سلطان الغ ‏بیگ وى را به تکمیل رصدخانه ‏اى که در سمرقند تأسیس کرده بود واداشت، و «زیج الغ ‏بیگى»، یا «زیج جدید» را که غیاث ‏الدین جمشید و قاضی ‏زاده‏ ى رومى قبل از وى متصدى این امر بودند و قبل از مرگ نتوانستند به اتمام برسانند، با نام «سلم السماء» که شرح «زیج الغ ‏بیگ» است به اتمام رسانید.
پس از قتل الغ بیگ، قوشچی عازم سفر حج شد و در تبریز مورد توجه «اوزون حسن» از حکمرانان آق قویونلو قرار گرفت و از جانب وی برای عقد مصالحه بین او و سلطان محمد دوم عثمانی ملقب به« فاتح» به اسلامبول (استانبول) رفت و پس از انجام این کار به آذربایجان آمد. ولی بعداً به دعوت سلطان محمد فاتح به اسلامبول مراجعت کرد و در آنجا مقیم شد و سمت مدرسی مدرسه ایاصوفیا را یافت و دو کتاب بنام سلطان محمد نوشت. یکی رساله محمدیه و دیگری رساله فتحیه. سلطان عثمانی برای قوشچی ماهیانه دویست درهم حقوق معین کرد و به فرزندان و بستگانش مقام و منصب داد.
قوشچی یکی از نخستین معلمان نجوم و ریاضیات در ترکیه بود و برای گسترش علوم در آن کشور کوشید. قوشچی کسرهای اعشاری را که نخستین بار غیاث الدین جمشید کاشانی نوشته بود در ترکیه شناساند. او نیز اولین بار اصطلاحات منفی و مثبت را در ریاضیات بکار برد و شرح دقیقی از خسوف و کسوف را در کتاب معروفش بنام «هیئت فتحیه» نوشت.
سرانجام قوشچی در استانبول وفات یافت (برابر با ۲۷ رجب ۸۷۹ قمری، ۱۶ دسامبر ۱۴۷۴ میلادی) و در کنار قبر ابوایّوب انصاری به خاک سپرده شد.
آثار و تالیفات:
۱-حاشیه شرح کشاف تفتازانی.
۲-شرح تجرید خواجه.
۳-العنقود الزاهر فی نظم الجواهر، در علم صرف.
۴-محبوب الحمائل فی کشف المسائل.
۵-هیئت فارسی، این کتاب فارسی که بارها با خلاصة الحساب شیخ بهائی در یک جا چاپ شده و از کتب درسی علم هیئت (ستاره‌شناسی) بوده‌است. شرحی براین رساله توسط شیخ مصلح الدین لاری (متوفی ۹۷۹ه.ق) نگاشته شده‌است.
۶-رساله حل اشکال القمر، که به علم هیئت (ستاره‌شناسی) می‌پردازد و پس از بازگشت از کرمان به شاهزاده الغ بیگ تقدیم شده‌است.
۷-رساله در حساب و هندسه، این رساله که به زبان فارسی می‌باشد در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نگهداری می‌شود.
۸– رساله در هندسه، احتمالاً به زبان فارسی.
۹-رساله فتحیه، به عربی که به سلطان محمد دوم عثمانی (سلطان محمد فاتح) تقدیم شده و نسخه آن به همراه شرحی که میرم چلبی (نواده ملاعلی قوشچی) بر آن نگاشته در پاریس موجود است.
۱۰-رساله محمدیه در حساب، که به عربی می‌باشد و چند نسخه ی خطی از آن باقیست به نام سلطان محمد فاتح عثمانی است که شامل دو فن می‌باشد. فن نخست در پنج مقاله: حساب منجمان، حساب اهل هند، استخراج مجهولات به طریق خطاین، جبر و مقابله، قواعد گوناگون در حساب. فن دوم در سه مقاله: مساخت خطوط و سطوح مستوی، مساحت سطوح مستدیر، مساحت اجسام.
۱۱-شرح زیج الغ بیگ، که به فارسی است و چند نسخه خطی از آن موجود است که یکی از آن‌ها نسخه شماره ۶۳۷۵ مجلس شورای اسلامی می‌باشد.
۱۲-میزان الحساب، که به فارسی بوده و در سه مقاله می‌باشد (حساب هندی در یک مقدمه و دو باب، حساب تنجیم دریک مقدمه و شش باب، مساحت دریک مقدمه و سه باب) کتاب میزان الحساب دو بار با عنوان میزان الحساب در تهران به چاپ سنگی رسید و نسخه‌هایی خطی از آن را در «کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران»، «کتابخانه ی آستان قدس رضوی»، «کتابخانه یمجلس» و «کتابخانه ی خانقاه نعمت اللهی» نگهداری می‌کنند.
۱۳-جواهر و اعراض شرح تج‍رید الک‍لام، که در ۲۰۳ برگ می‌باشد و چندین نسخه ی خطی از آن در کتابخانه یملی ایران نگهداری می‌شود. این کت‍اب شرحی است که قوشچ‍ی بر مق‍صد دوم (جواهر و اعراض) از کت‍اب تج‍رید الع‍قاید خواجه نص‍یر طوسی نگ‍اشت‍ه. شرح مذکور بس‍یار مورد توجه بوده و حواشی و تع‍لی‍قات بس‍یاری بر آن نوشت‍ه‌اند. از جم‍له سه حاشی‍ه مح‍قق جلال‌الدین مح‍مد دوانی به نام طبق‍ات جلالی‍ه و دو حاشی‍ه صدر الح‍کم‍ا بن‍ام طبق‍ات صدریه.
۱۴-شرح تجریدالعقاید، که از مهم‌ترین شرح‌های کتاب «تجریدالکلام» می‌باشد. او در شرح خود برکتاب تجرید در مقام دفاع از اعتقادات اهل سنّت برآمده و خواسته است همه استدلال‌های خواجه نصیر الدین طوسی را در مسأله امامت پاسخ دهد.

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «دانشمند سمرقندی» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات