وقتی معضلات فرهنگی حاشیه نشینان محور برنامه مسئولان می شود/ حاشیه هایی در مسیر متن

وقتی معضلات فرهنگی حاشیه نشینان محور برنامه مسئولان می شود/ حاشیه هایی در مسیر متن

رصد/ یادداشت پیش رو در پایگاه تحلیلی«رصد» منتشر شده وانتشار آن در آخرین خبر الزاما به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست.


مشهد به عنوان کلان شهری زیارتی که سالانه پذیرای میلیونها زائر است همواره با معضلات ریز و درشتی در حوزه های گوناگون مدیریت شهری مواجه بوده است. در این میان مهاجرت و اسکان خیل گسترده ای از مهاجران داخلی و اتباع خارجی( عموما افغانی) در سه دهه اخیر، این شهر را پس از تهران به بزرگترین مرکز دارای جمعیت حاشیه نشین در کشور تبدیل کرده است.

برآوردها نشان می دهد جمعیت مناطق حاشیه ای مشهد حدود یک میلیون نفر است که این رقم از جمعیت ۴ استان کشور بیشتر است. ادغام و پیوستن روستاهای اطراف دلیل اصلی ایجاد این مناطق اند. فصل نامه علمی پژوهشی «انجمن جغرافیای ایران» در تحقیقی میدانی مشخص کرده است تنها در یک دوره زمانی ده ساله، ۲۰ روستا با جمعیتی معادل ۵۲۸۰۰ نفر در هم ادغام و به حاشیه مشهد پیوسته اند.

حاشیه نشینی معضل عمومی در همه شهرهای بزرگ جهان است.«ژان نلسون» استاد دانشگاه هاروارد و نویسنده کتاب«سیاست وتهیدستان شهری» درباره ویژگی های های جمعیت حاشیه نشین در شهرهای بزرگ می گوید:«بسیاری از مهاجرانی که به شهرها روی می آورند یا بی سوادند یا سواد اندکی دارند و اغلب از مهارت های کمی برخوردارند، در اغلب کشورهای در حال توسعه، نرخ بیکاری بالا و رو به رشد است.برنامه هایی که از سوی دولت ها برای بهبود شرایط در مناطق روستایی اجرا می شوند اغلب به این منظور به کار می روند که جریان جمعیت به سوی شهرها را متوقف کنند. شهرهای بزرگ با رشد مداوم آن بخش از جمعیت رو به رو هستند که غیرماهر است، فصلی کار می کند و فقیر است. در نتیجه در حاشیه اقتصاد شهر و سازمان های اجتماعی قرار می گیرد.»

نباید با تاکید بیش از اندازه بر دوقطبی مرکز- حاشیه و یا بالای شهر- پایین شهر به غیریت سازی میان شهروندان پرداخت
از منظر رفاه و توسعه اقتصادی، رشد جمعیت حاشیه نشین شهری لزوماً مضر نیست. فارغ از فقدان امنیت کاری و شرایط بد زندگی، اغلب مهاجران احساس می کنند شرایط شان بسیار بهتر از زمانی است که به شهر مهاجرت نکرده بودند.با ورود به شهر، دستیابی به خدمات (خصوصا مدرسه و بیمارستان) بسیار آسان تر می شود.بنابر این نگرش ها درباره رفاه عوض می شود.اما این هجوم گسترده و اسکان در شهرهای بزرگ، بار سنگین تامین تسهیلات و امکانات را به مراکز میزبان می افزاید.

در سال های اخیر و علیرغم تاکید مکرر مسئولان ارشد نظام، برنامه‌ها و تصمیمات اتخاذ شده برای کنترل و مهار معضل حاشیه نشینی در مشهد چندان عملیاتی نشده است و موارد اجرا شده هم تأثیر چشمگیری در کاهش این پدیده در مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران نداشته است.

جدی بودن مسئله حاشیه نشینی در مشهد کار را به جایی رساند که شهرداری این کلان شهر در سال ١٣٨٢ واحدی تحت عنوان «سامان دهی حاشیه شهر مشهد» را تاسیس کرد و با هدایت بخشی از اعتبارات و نظارت جدی، برای مهار حاشیه نشینی تلاش کرد ولی به دلیل کمبود منابع اعتباری و حمایت نکردن مسئولان استانی، این واحد در سال ۱۳۸۵ تعطیل شد و شهرداری مشهد عملا از سامان دهی حاشیه شهر عقب کشید. البته در سال ٨۶ واحدی تحت عنوان مدیریت بافت فرسوده، سامان دهی و نظارت بر عملکرد مهندسان ناظر و دفاتر منحنی در حوزه معاونت شهرسازی و معماری شهرداری مشهد تشکیل شد که اداره سامان دهی حاشیه شهر را نیز در دستور کار خود دارد. ولی به نظر می رسد این تشکیلات قادر به مهار این بحران نیستند.

حاشیه نشینی در مشهد تابع نقطه خاصی نیست و همه جهت های جغرافیایی این شهر را در بر می‌گیرد در این هسته های جمعیتی، فقدان خدمات زیربنایی، مقاوم نبودن سازه ها، نامناسب بودن ساختمان ها و نامشخص بودن وضعیت مالکیت از شاخص های منفی است.از سال ها پیش برخورد با روند حاشیه نشینی در دستور کار مدیران اجرایی استان قرار داشته و مدیریت شهری نیز تلاش کرده است تا با همکاری نهادهای قضایی و انتظامی از شتاب این اقدامات بکاهد، اما حقیقت این است که کمتر توفیق یار مدیران بوده است و وضعیت موجود حاکی از حفظ روند ساخت و ساز، خرید و فروش و عبور از مقررات در این نواحی است.اگر این روال تداوم یابد به طور قطع شمار حاشیه نشینان در مشهد در آینده خیلی نزدیک به مرز بحران می‌رسد.

شهرهای بزرگ با رشد مداوم آن بخش از جمعیت رو به رو هستند که غیرماهر است، فصلی کار می کند و فقیر است. در نتیجه در حاشیه اقتصاد شهر و سازمان های اجتماعی قرار می گیرد
وجود برخی معضلات اجتماعی نظیراعتیاد، جرایم امنیتی، بیکاری و… این مناطق را به یک بمب ساعتی قابل انفجار تبدیل کرده است. این وضعیت، بستر نامطلوبی را فراهم آورده که حتی آن بخش از شهروندان سالم، قانونمند و آبرودار نیز که به خاطر وضعیت نابسامان مالی ناگزیر از زیست در چنین قسمت هایی از شهر هستند هم در معرض خطر قرا گرفته اند. خطری که نوجوان و جوانان را بیشتر تهدی می کند و در صورتی که برنامه ریزی مناسب و عملیاتی در این حوزه صورت نگیرد،فاجعه ای بزرگ درپی خواهد داشت.

گردهمایی «تشکل های فرهنگی حاشیه شهر مشهد مقدس» که پنج شنبه گذشته با حضور برخی مسئولان و فعالان فرهنگی و اجتماعی مشهد مقدس برگزار شد گامی به سوی واکاوی مشکلات و کمبودهای مناطق حاشیه ای شهر مشهد از یک سو و معرفی ظرفیت ها و استعدادهای قابل توجه آن از سوی دیگر بود.

«آیت الله علم الهدی»امام جمعه مشهد که سخنران ویژه این همایش بود ضمن تاکید بر لزوم توجه به علتها به جای معلول ها در بحث معضلات حاشیه نشینان مشهد، علت مشکلاتکنونی در این حوزه را نبود مدیریت صحیح درمورد ساختار شهری در گذشته دانست و گفت:« با اینکه در همه شهرهای کشور و حتی جهان حاشیه‌نشینی، افراد مستضعف، جریان‌های فساد اخلاقی و مواد مخدر وجود دارد، اما مشکلات امروز حاشیه شهر مشهد در هیچ شهری از کشور وجود ندارد و از جهاتی منحصر‌به‌فرد است. مقام معظم رهبری بارها از حاشیه شهر مشهد بازدید کرده‌اند، اما در سفر اخیرشان به مشهد، گسترده‌شدن مشکلات حاشیه‌ای پایتخت معنوی ایران برای ایشان ایجاد نگرانی کرده بود.ایشان به بنده و نماینده ولی‌فقیه در استان امر فرمودند که برای سامان‌دهی مسائل حاشیه شهر مشهد به‌ویژه مشکلات فرهنگی، اقدامی قاطع انجام شود».

عضو مجلس خبرگان رهبری در ادامه افزود:«با‌توجه‌به تاکیدات مقام معظم رهبری، ستاد سامان‌دهی مسائل فرهنگی حاشیه شهر مشهد متشکل از پنج کمیته با دبیری مسئول نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه امام‌رضا(ع) تشکیل شد که امیدواریم در مسائل فرهنگی حاشیه شهر شاهد سامان‌دهی خوبی باشیم.درخواست بنده از تشکل‌های فرهنگی حاشیه شهر این است که در مجموعه اقدامات فرهنگی‌شان با این ستاد هماهنگی‌های لازم را داشته باشند و به تامین تدارکات آن‌ها اقدام کنند تا از موازی‌کاری جلوگیری شود».

بدین ترتیب امور فرهنگی حاشیه نشینان کلان شهر مذهبی کشور از این پس دارای متولیان رسمی در قالب «ستاد سامان دهی فرهنگی حاشیه شهر مشهد» شد. ستادی که اگر اسیر موازی کاری و فعالیت های تشریفاتی و نمایشی نشده و تنها در زمان ارائه گزارش عملکرد به تکاپو نیفتد می تواند نوید بخش بهبود اوضاع فرهنگی این بخش از جامعه گردد. از سوی دیگر مسئولان و نخبگان فرهنگی نیز می بایست با پرهیز از سیاه نمایی های بیهوده، ظرفیت های بالقوه فرهنگی و اجتماعی این مناطق را که به ویژه در ایده ها و استعداهای جوانان و نوجوانان نهفته است به عرصه عمل بیاورند. ضمن این که نباید با تاکید بیش از اندازه بر دوقطبی مرکز- حاشیه و یا بالای شهر- پایین شهر به غیریت سازی میان شهروندان پرداخت. تلاش برای ایجاد فضاهای فرهنگی مطلوب از طریق ساخت اماکنی همچون فرهنگسرا، سالن های ورزشی، سینما و فضای سبز و تقویت نهادهایی همچون کانون های فرهنگی مساجد، هیئت های مذهبی و تشکل های هنری نیز می تواند گام مهمی در به متن آوردن استعدادهای به حاشیه رفته حاشیه نشینان باشد.

*سید مرتضی حسینی

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «وقتی معضلات فرهنگی حاشیه نشینان محور برنامه مسئولان می شود/ حاشیه هایی در مسیر متن» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات