اخوان ثالث؛ دمنده روح حماسی در کالبد شعر معاصر

اخوان ثالث به سال 1307 در مشهد به دنیا آمد. وی تحصیل ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود به پایان رساند و از هنرستان صنعتی فارغ التحصیل شد.
اخوان ثالث از سال 1323 به سرودن شعر پرداخت و بر اثر تشویق و راهنمایی‌های استاد مدرسه اش اشتیاق بیشتری به شعر پیدا کرد و تخلص شاعری «م – امید» را برگزید.
او تا 20 سالگی در زادگاه خود به سر برد تا این که در سال 1323 به تهران آمد و به شغل آموزگاری پرداخت. اخوان به دلیل فعالیت سیاسی علیه دستگاه حکومت پهلوی چند ماه به زندان افتاد.
اخوان در سال 1330نخستین مجموعه شعری خود را با نام «ارغنون» و سپس، مجموعه «زمستان» را در سال 1335 چاپ و منتشر کرد. چاپ این مجموعه آغاز حرکت جدیدی در عرصه فرهنگ و هنر آن دوره بود.
اخوان ثالث در سرودن شعر به سبک «کلاسیک» و «شعر نو» طبع آزمایی کرد و در طول حیاتش به یکی از بزرگترین و نام آورترین شاعران ایران زمین مبدل شد. وی سال 1369 در تهران دیده از جهان فروبست.
از آثار وی افزون بر ارغنون و زمستان می توان به «آخر شاهنامه»، «از این اوستا»، «شکار»، «بهترین امید» و «درخت پیر و جنگل» اشاره کرد.

***سبک و زبان شعری
شعر اخوان را می توان در کنار شاعرانی همچون «احمدشاملو»، «سهراب سپهری»، «فروغ فرخزاد» و «منوچهر آتشی» شعر نمادگرایانه (سمبولیستی) اجتماعی دانست.
از برجسته ترین ویژگی های شعر اخوان ثالث می توان به لحن حماسی، زبان کهن، بیان روایی و تلمیح های حماسی اشاره کرد. در واقع سبک شاعری او همانندی بسیاری با سبک خراسانی به ویژه سبک حماسی شاهنامه و فردوسی دارد. بر همین اساس اخوان در سطوح مختلف زبانی، ادبی، فکری و روایت های اساطیری و شگردهای داستان پردازی از شاهنامه تاثیر پذیرفته است.(1)
در میان نوسرایان، اخوان ثالث بیش از دیگران به مطالعه در آثار کهن زبان و ادب فارسی پرداخته است و نشانه های اشراف و دلبستگی او به ادبیات کلاسیک، در تمام آثارش به چشم می خورد. در حقیقت اخوان ، در همه دوره های شعری خود، چه زمانی که در قالب های کهن فارسی همچون قصیده و غزل طبع آزمایی می کرد و چه هنگامی که اشعاری در سبک نو نیمایی می سرود از اسلوب، سبک و زبان خراسانی بهره فراوان برده است.(2)
اخوان سعی کرده با بهره‌ بردن از نمادهایی که ریشه در اسطوره‌های ایرانی دارند، جایگاه ویژه‌ای به شعر خود ببخشد.(3)

***درونمایه های شعری
اخوان به دلیل شرایط زمانه گاهی از رمز، ابهام و نماد برای انتقادهای خود استفاده می کند و زمانی با سلاح تیز طنز و کنایه فریاد اعتراض خود را به گوش دیگران می رساند.
یکی از ویژگی های شعر اخوان، روایی بودن آن ها است اما آن چه به شعرهای روایی او برجستگی ویژه ای می بخشد و آن را از آثار شاعران معاصرش متمایز می کند، شیوه ها و شگردهای اخوان در روایت است. اخوان در شعرهایش از عنصر روایت به گونه ای خاص استفاده کرده است که با وجود نقش برجسته بسیاری از تکنیک ها، ساختار روایی شعرش هرگز لطمه ای به جوهر شعر نمی زند. به عبارت دیگر در آثار او بیش از آن که شعر در خدمت روایت داستانی قرار گرفته باشد، عناصر داستانی و روایی به خدمت شعر درآمده اند.(4)
محتوای شعر اخوان، صرف نظر از تامل های گاه و بیگاه عاشقانه و نوعی عرفان، بیشتر درباره مسایل اجتماعی و زندگی است. به عبارت دیگر شعر وی روایت رویدادها و برداشت از رخدادهایی است که شاعر آن ها را به چشم دیده است.
از شعرهای اخوان ثالث می توان به زمستان اشاره کرد که تداعی کننده فضای اجتماعی و روح زمانه است. وی در این شعر فضایِ سردِ پس از کودتایِ 28 مرداد1332 را به خوبی بیان می کند:
سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت/ سرها در گریبان است/ کسی سر برنیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را/ نگه جز پیش پا را دید، نتواند/ که ره تاریک و لغزان است/ وگر دست محبت سوی کس یازی/ به اکراه آورد دست از بغل بیرون/ که سرما سخت سوزان است.

***نقد و بررسی
اخوان را می توان شاعری دانست که بر سنت‌ِ ادبی ما چیرگیِ درونی (آفرینشگرانه) داشت و همزمان از احاطه بیرونی (ادیبانه) برخوردار بود.(5)
وی از جمله شاعرانی بود که «هویت ملی» را در آثار خود تبیین و بررسی کرده است.(6)
با بررسی روایت های اخوان می توان فهمید که وی با عناصر داستانی و داستان پردازی مدرن آشنا است و همین مساله سبب می شود که در روایت های خود خواسته یا ناخواسته زیر تاثیر شگردهای داستان پردازی جدید قرار گیرد. با وجود بهره گیری اخوان از شگردهای داستانی اما همچنان شعرهایش اصل و جوهر شعری را حفظ کرده اند.
برخی از منتقدان، زبان شعری اخوان را ستایش کرده اند به این دلیل که او توانسته با بهترین روش از ظرفیت های زبانی بهره برداری کند. در مقابل نیز برخی معتقدند که گرایش وی به زبان کهن از ضعف های شعری اخوان است.
«محمد حقوقی» شاعر و منتقد ادبی معاصر معتقد است که اخوان ثالث راوی قصه های از یاد رفته و آرزوهای بر باد رفته است. وی دشمنِ فریب، تاریکی، دروغ و بدی و دوستِ نجابت، روشنی، راستی و نیکی است.(7)
«مشفق کاشانی» از شاعران معاصر نیز بر این باور است که اخوان ثالث نه تنها از پیروان راستین نیما بود، بلکه با پشتوانه ای از اطلاعات دقیق و عمیق در شعر اصیل فارسی و رمز و رازهای آن توانست پلی بین شعر دیروز و امروز بنیان نهد که از گزند باد و باران و حوادث دیگر مصون و محفوظ خواهد ماند.(8)

*پی نوشت ها:
1- زمردی، حمیرا، « بررسی تاثیر شاهنامه فردوسی بر آثار مهدی اخوان ثالث در حوزه سبک شناسی، روایت های اساطیری و داستان پردازی»، فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، شماره 3، پاییز 1389، ص71
2- همان، ص72
3- قادری، محمدرضا، «سمبولیسم در شعر معاصر با تکیه بر شعر معاصر مهدی اخوان ثالث و هوشنگ ابتهاج»، فصلنامه زیبایی شناسی ادبی، شماره21، زمستان 1393، ص97
4- شادروی منش، محمد، «شگردهای روایت در شعرهای روایی مهدی اخوان ثالث»، نشریه ادب فارسی، دوره 2، شماره2، پاییز و زمستان 1391، شماره پیاپی10، ص83
5- عابدی، کامیار، «مهدی اخوان ثالث و سعدی»، ماهنامه مهرنامه، شماره5، مهر 1389
6- عالی عباس آباد، یوسف، «ایران و هویت ملی در اندیشه مهدی اخوان ثالث»، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 41، سال1389، ص84
7- حقوقی، محمد، «شعر زمان ما، مهدی اخوان ثالث»، نشر دانشیار، چاپ ششم، سال 1378، ص12
8- فلاح هاشمی، میر شمس الدین، «اخوان ثالث، فروغ شعر نو پارسی»، تارنمای باشگاه اندیشه

**گروه پژوهش و تحلیل خبری
پژوهشم**458**9275

انتهای پیام /*

[ منبع این خبر سایت ایرنا-سایر می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «اخوان ثالث؛ دمنده روح حماسی در کالبد شعر معاصر» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ایرنا-سایر منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات