ایران و روسیه؛ تعامل در جهان چندفرهنگی

دانشکده مطالعات جهانِ دانشگاه تهران با مشارکت موسسه نمایشگاه های فرهنگی ایران و موسسه نمایشگاه های بین المللی روسیه، روز چهارشنبه بیست و دوم اردیبهشت نشستی با عنوان ایران و روسیه، تعامل در جهان چندفرهنگی برگزار کرد. محور اصلی این نشست بررسی زمینه ها و پیشینه روابط فرهنگی با نگاهی به چشم انداز و ظرفیت های فراروی 2 کشور بود. صاحبنظران و استادانی از دانشگاه های روسیه، ایران و دانشگاه «استنفورد» آمریکا در این نشست به سخنرانی پرداختند.

***ایران و روسیه در سده بیستم دشواری های فرهنگی بسیاری را تحمل کردند
دکتر«ی. کلیوچنیکوف» نخستین سخنران همایش ایران و روسیه؛ تعامل در جهان چندفرهنگی بود. وی در ابتدای سخنانش گفت: ایران و روسیه در زمینه های تاریخی، جغرافیایی و ادبی پیوندهای نزدیکی دارند که تامل در این پیوند ها ما را بیشتر از گذشته به هم نزدیک می کند. نگاهی به افسانه های روسیه پیش از ورود دین مسیحیت به این سرزمین نشان دهنده آن است که باورهای این سرزمین در برخی مناطق از الهه های باستانی ایران تاثیر زیادی پذیرفته اند.
وی ادامه داد: هر چند که در زمان کنونی می توان درباره یک فرهنگ به راحتی اطلاعاتی کسب کرد اما باید بگویم دانسته های ما در زمینه فرهنگ ایران به سده های پیش بر می گردد که نویسندگان روسی از سرزمینی سخن گفته اند که در آن عدالت اجرا می شود.
به گفته کلیوچنیکوف یکی دیگر از تشابه های فرهنگی ایران و روسیه رواج 2 دین یکتاپرستی است که در ذات خود مشترکات فراوانی دارد. وی با اشاره به سختی های فرهنگی 2 کشور در سده بیستم میلادی اظهار کرد: ما 2کشوری بودیم که در این سده سختی های زیادی کشیدیم زیرا در این سده بیشتر گرایش حاکمان به سوی فرهنگ غربی بود. ایران پیش از روسیه با انقلاب اسلامی توانست جلوی نفوذ غرب را بگیرد. روسیه نیز در دهه 90 میلادی و بعد از تحولات این کشور توانست به سمت فرهنگ شرقی چرخش پیدا کند.
کلیوچنیکوف گفت: ایران تعداد قابل توجهی افراد باهوش و باسواد دارد که شاید در جهان یک استثنا باشد زیرا ما کمتر کشوری در جهان داریم که این تعداد افراد با استعداد در آن باشد. وی با اشاره به نمودهای رسوخ فرهنگ ایران در مناطق جنوبی روسیه گفت: در واپسین سال های حکومت اتحاد جماهیر شوروی شعر شاعران بزرگی همچون «مولوی» و «جامی» در مناطقی مانند تاجیکستان، ترکمنستان و آذربایجان ترجمه و منتشر شد که موجب گسترش فرهنگ ایران در این مناطق شده است. امروزه نیز نویسندگان ما درباره شاعرانی چون حافظ شیرازی مطالبی می نویسند یا اشعار این شاعران را ترجمه می کنند. البته از مدتی پیش ترجمه آثار امام خمینی (ره) بنیانگذار انقلاب اسلامی در روسیه شروع شده است. رهبر ایران افزون بر آنکه یک اطلاح طلب است یک فیلسوف و شاعر بزرگ نیز محسوب می شود.

***ادبیات کودک در ایران و روسیه سیر تکوینی همسانی دارد
دیگر سخنران نشست، «ناهید کلاشی» عضو هیات علمی دانشگاه «الزهرا» بود که ادبیات کودک و سیر تکوین آن در ایران و روسیه را مورد بررسی قرار داد.
وی با بیان اینکه ادبیات کودک و نوجوان از نخستین لالایی های پدر و مادر شکل می گیرد گفت: در ایران و روسیه ادبیات کودک و نوجوان در سیر تکوینی همانندی قرار گرفته اند که در شرایط قبل و بعد از انقلاب ها رویه متفاوت دارد.
کلاشی گفت: به روایت تاریخی، ادبیات کودک در روسیه از سده 12 میلادی شروع می شود و در سده های بعد روند تکوین خود را ادامه می دهد تا جایی که نوشته های سده 16 تا 18 میلادی این آثار بیشتر جنبه تاریخی دارد. در سده 18 و همزمان با حکومت «پطر کبیر» ادبیات کودک جنبه آموزشی به خود گرفت که این کار به خاطر اهمیت آموزش کودکان برای پطر کبیر بود. یکی دیگر از همانندی های ادبیات کودک در ایران و روسیه این است که برخی ادعا می کنند ادبیات کودک از کشورهای غربی گرفته شده است.
کلاشی در پایان اظهار کرد: معرفی فرهنگ ایران و روسیه در قالب ادبیات به کودکان موجب می شود آنها بیشتر علاقمند به شناخت و زوایای پنهان فرهنگ 2کشور شوند. این مهم نیازمند ترجمه متن های روسی به فارسی و برعکس است. البته نباید ترجمه آثار کشورهای دیگر به نابودی آثار نویسندگان داخلی منجر شود.

***در روسیه، هم فرهنگ سنتی و هم مدرن مورد توجه است
«سید مطهره حسینی» کارشناس مسایل روسیه سومین سخنران این نشست بود که موضوع فرهنگ، سیاست های فرهنگی و فرهنگ سیاسی را در ایران و روسیه مورد بحث قرار داد.
نخستین بحث وی در زمینه فرهنگی، شناخت منابع در زمینه مسایل فرهنگی کشور روسیه بود. حسینی در این پیوند اظهار کرد: در کشور روسیه منابع فراوانی در زمینه فرهنگ و سیاست های فرهنگی وجود دارد که می توان به آسانی به آن دست یافت.
وی با بیان اینکه در قانون اساسی روسیه سعی شده است فرهنگ به بهترین شکل آن یعنی براساس معیارهای جهانی تعریف شود گفت: در قوانین روسیه به نمادها و فرهنگ های محلی به شدت احترام گذاشته می شود تا جایی که در این کشور فرهنگ سنتی و فرهنگ مدرن به یک اندازه مورد توجه قرار می گیرد.
وی گفت: همانندی های فرهنگی ایران و روسیه زمانی زیاد به چشم می آید که در 2 کشور نهاد های فراوانی کارگزار امر فرهنگ هستند. در روسیه نهادهای دولتی و نیمه دولتی فراوانی وجود دارند که به بحث فرهنگ و نحوه شکل دهی آن می پردازند.
عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا افزود: از مجموع اطلاعاتی که در زمینه فرهنگ در روسیه وجود دارد می توان 2 ویژگی خاص فرهنگی این کشور را مورد بحث قرار داد. یکی از این ویژگی ها «فردگرایی» است که از یک جامعه مدنی قدرتمند با آزادی بیان برخاسته است. دیگر ویژگی فرهنگی این کشور به صورت خاص تمامیت خواهی و قدرت گرایی است. این 2 ویژگی متضاد در فرهنگ روسیه در کنار هم ادامه حیات می دهند.
وی در پاسخ به پرسشی در زمینه نحوه اجرای حقوق قومیت های مختلف در کشور روسیه گفت: در قانون اساسی این کشور احترام برای اقوام و گروه های مختلف مورد تاکید است اما آنچه که در این زمینه مهم است اجرای این قوانین است زیرا همه قوانین نوشته شده یک کشور ممکن است به صورت کامل اجرا نشود.

***سنت های ادبی را نمی توان با مرز تقسیم کرد
«آیدین قرامصطفی» از دانشگاه استنفورد آمریکا دیگر سخنران این نشست بود که درباره ادبیات عامیانه جنوب روسیه و همانندی های فرهنگی آن با کشورهای همسایه سخن گفت.
وی گفت: همانندی های فراوان این منطقه (جنوب روسیه) با کشورهای همسایه موجب شده تا داستان های افسانه ای و رمان ها در ادبیات مردمی و عامیانه منطقه قفقاز ویژگی های مشترک فراوانی داشته باشند. البته شخصیت های این داستان ها با توجه به شرایط هر منطقه و کشور ممکن است متفاوت باشد.
وی گفت: در مطالعه فرهنگ های محلی جنوب روسیه این سوال در ذهنم شکل گرفته که این خرده فرهنگ ها چگونه بین امپراتوری ایران و روسیه در گذشته ارتباط برقرار می کرد؟ برای پی بردن به این ارتباط سعی دارم که نسخه اصلی داستان های عامیانه در ایران، روسیه ، قفقاز و گرجستان را مورد بررسی قرار دهم تا بتوانم با شناخت همانندی های آنها، به اشتراک های فرهنگی منطقه پی ببرم. یکی از ویژگی های منطقه قفقاز از لحاظ ادبی این است که تا قبل از سده بیستم میلادی تعداد زیادی از داستان های ادبی این منطقه به زبان فارسی است و این نشان دهنده آن است که در برخی از مناطق زبان درباری فارسی بوده است.
قرامصطفی در پایان گفت: سنت های ادبی را به آسانی نمی توان براساس مرز تقسیم کرد. دولت- ملت های کنونی تنها در قالب مرزهای سیاسی هستند که در سده های گذشته شکل گرفته اند.

***موانع روابط فرهنگی ایران و روسیه باید مورد توجه قرار گیرد
«ن.دمیتروف» دیگر کارشناس روس بود که به عنوان سخنران به این نشست بین المللی دعوت شده بود. وی در سخنان خود به چشم اندازهای پیش روی روابط فرهنگی ایران و روسیه پرداخت. وی در زمینه موانع این روابط گفت: اگر بخواهیم مهمترین موانع را در سال های گذشته نام ببریم باید به ماجرای قتل «گریبایدف» (وزیر مختار روسیه در زمان فتحعلی شاه قاجار در تهران) در سال 1829 میلادی و همسویی دربار ایران با آلمان در جنگ جهانی دوم اشاره کنیم.
دمیتروف بیشتر وقت سخنرانی خود را به داستان سرایی این 2 حادثه از جنبه تاریخی اختصاص داد.

***سفرهای گریبایدوف نقطه عطف روابط ادبی بود
سخنران دیگر این همایش «ناهید عبدالتاجدینی» یکی از مترجمان کتاب «تاریخ کامل روسیه» بود که در این نشست به مساله حضور و قتل گریبایدوف در ایران و زمینه ها و پیامدهای آن پرداخت.
وی در ادامه سخنان خود با اشاره به رفت و آمدهای فراوان گریبایدوف به ایران گفت: وزیر مختار روسیه در ایران با شرح فرهنگ ایرانی در قالب سفرنامه و نامه های رسمی و خصوصی توانست نمودها و ریشه هایی از فرهنگ ایرانی ها به روسیه بشناساند.
عبدالتاجدینی گفت: اشعاری که وی درباره ایران سروده است بیشتر به مشخصه های تاریخی و جغرافیایی استان گیلان اختصاص دارد و به فرهنگ اقوام این استان پرداخته است. بنابراین برخی بر این باورند که سفرهای گریبایدوف به ایران در روابط فرهنگی و ادبی 2 کشور یک نقطه عطف بوده است زیرا نامبرده چهار بار از «سن پترزبورگ» روسیه به ایران آمده و داستان و شرح سفرهای فراوانی درباره ایران نوشته است.
** گروه پژوهش و تحلیل خبری
پژوهشم**2052**9275**9279

انتهای پیام /*

[ منبع این خبر سایت ایرنا-فرهنگی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «ایران و روسیه؛ تعامل در جهان چندفرهنگی» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ایرنا-فرهنگی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات