حسن بهشتی پور در گفت‌وگو با «اعتماد»: سفر روحانی مصداق تحرک بیشتر ایران در پرونده‌های منطقه‌یی بود

حسن بهشتی پور در گفت‌وگو با «اعتماد»: سفر روحانی مصداق تحرک بیشتر ایران در پرونده‌های منطقه‌یی بود

اعتماد/ متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن در اخرین خبر الزاما به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

چهاردهمین اجلاس سران شانگهای روز گذشته در دوشنبه پایتخت تاجیکستان به کار خود پایان داد. حسن روحانی رییس‌جمهور کشورمان که از اواسط هفته گذشته راهی کشورهای قزاقستان و تاجیکستان شده بود نیز صبح امروز پس از دیدار با برخی همتاهای خود در حاشیه نشست فوق به کشور بازگشت. این سفر نخستین دیدارحسن روحانی از تاجیکستان از زمان حضور در راس هرم قدرت دولت یازدهم در کشورمان بود. در حالی که رابطه میان ایران و غرب در چند سال گذشته به واسطه اختلاف میان دو طرف بر سر برنامه هسته‌یی ایران به تنش‌هایی آمیخته شده بود به نظر می‌رسد که دولت یازدهم در کنار تلاش برای تنش‌زدایی از رابطه با غرب به دنبال احیای رابطه اقتصادی و سیاسی نزدیک با کشورهای منطقه و همسایه نیز است. حسن روحانی پس از پیروزی در انتخابات به صراحت اعلام کرد که اولویت ایران در سیاست خارجی توجه به کشورهای همسایه است. در شرایطی که رابطه میان روسیه با اروپا و امریکا به دلیل بحران سیاسی در اوکراین رنگ و بوی خصومت آمیز به خود گرفته است به نظر می‌رسد فضا برای همکاری‌های بیشتر تهران با کشورهای دیگر منطقه و البته در راس آنها روسیه هموار‌تر شده است. حسن روحانی روز گذشته در حاشیه اجلاس شانگهای با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه دیدار داشت. این دومین دیدار دو رییس‌جمهور در یک سال گذشته از عمر دولت تدبیر و امید در ایران بود. در خصوص راهبردهای ایران در آسیای میانه و فرصت‌های همکاری بیشتر میان ایران با این کشورها با حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل آسیای میانه و قفقاز گفت‌وگویی داشتیم که در ادامه می‌خوانید:

سطح روابط ایران با کشورهای آسیای مرکزی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سطح مناسبات ایران با کشورهای آسیای مرکزی یکسان نیست و پنج شکل مختلف دارد. در این میان ایران در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و دفاعی یعنی در کلیه سطوح بیشترین تعامل را با تاجیکستان دارد. در سطح بعدی روابط ایران با ترکمنستان قابل توجه است، چراکه دلایلی چون همسایگی، مبادلات گازی، حمل و نقل و پروژه‌های مختلف سبب نزدیکی دو کشور می‌شود. در ادامه روابط سیاسی، اقتصادی و تاحدودی فرهنگی ایران با قزاقستان قابل توجه است. قرقیزستان در رتبه چهارم قرار دارد. در این میان کمترین روابط ایران در آسیای مرکزی با کشور ازبکستان است. با وجود اینکه این کشور بیشترین میزان جمعیت یعنی حدود 24 میلیون نفر جمعیت دارد اما دو کشور کمترین تعاملات را داشته‌اند.

در مجموع طی سال‌های گذشته با وجود ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های مختلف میزان و حجم روابط ایران با کشورهای آسیای مرکزی قابل توجه نبوده و آسیای مرکزی در اولویت نخست سیاست خارجی ایران قرار نداشته است. امید است که در دوره آقای روحانی این کمبود جبران شود و توجه بیشتری به این منطقه صورت گیرد.

منافع مشترک ایران و آسیای مرکزی چیست؟

قزاقستان و ترکمنستان در دریای خزر آب‌های مشترک با ایران دارند. به علاوه بنادر جنوبی ایران و توسعه صادرات و واردات نقش ترانزیت جنوب را پررنگ‌تر می‌کند. همچنانکه در سال‌های گذشته تحت عنوان سوآپ نفت، نفت قزاقستان در شمال ایران مورد استفاده قرار می‌گرفت و مابه ازای آن در جنوب به این کشور صادر می‌شد. نکته مثبت این بود که در هزینه حمل و نقل

صرفه‌جویی می‌شد و حق ترانزیت قابل توجهی به ایران داده می‌شد. اکنون به دلیل مساله تحریم‌ها این روند متوقف شده است.

صادرات گاز ترکمنستان به ایران نیز قابل اشاره است چنان که گاز این کشور تحویل گرفته می‌شد و در زمستان مورد استفاده قرار می‌گرفت. در برخی موارد نیز این گاز به ترکیه صادر می‌شد. هر چند در مورد قیمت تمام شده بحث وجود داشت اما دو کشور منافع متقابلی داشتند.

تاجیکستان در صنایع برق آبی پتانسیل خوبی دارد همچنان که پروژه سنگ توده در سفر آقای روحانی به این کشور به صورت نمادین افتتاح شد. ایران در زمینه‌های مختلف در تاجیکستان سرمایه‌گذاری کرده است در این خصوص می‌توان به تونل استقلال اشاره کرد که ارتباط جنوب به شمال تاجیکستان را آسان‌تر کرد هر چند این پروژه به دلیل اینکه زودتر از موعد مقرر افتتاح شد، با مشکلاتی مواجه بوده است.

قرقیزستان نیز که محصور در خشکی است می‌تواند از طریق تاجیکستان به ایران دسترسی پیدا کند

از این رو مساله حمل و نقل کمک خوبی به ارتباط دو کشور خواهد کرد. به علاوه اقتصاد و فرهنگ نیز بستر مناسبی برای روابط دو کشور است. از سوی دیگر تغییر دولت‌ها در قرقیزستان بیشتر از ازبکستان و تاجیکستان بوده، همین مساله به توسعه روند سیاسی در این کشور کمک کرده است. امری که می‌تواند ظرفیت‌های همکاری دو کشور را ارتقا دهد. به علاوه تاریخ و فرهنگ مشترک ایران و کشورهای آسیای مرکزی ظرفیت مناسبی برای ارتقای روابط است چرا که ذهنیت مثبتی نسبت به ایران در این منطقه وجود دارد. به جز ازبکستان که به دلایل مختلف دیدگاه چندان مثبتی نسبت به ایران ندارد.

‌ چالش‌های روابط ایران با کشورهای آسیای مرکزی را در چه مسائلی می‌دانید؟

1-‌ مهم‌ترین چالش، بحث تحریم‌هاست که اگر برداشته شود دست ایران برای ارتباط با این کشورها باز می‌شود.

2-‌ رقابت‌های منطقه‌یی به خصوص با کشورهایی مثل روسیه، ترکیه و اخیرا چین و هند نیز چالش‌هایی برای ایران به دنبال داشته است.

3-‌ امریکا: سیاست‌های این کشور در این راستا بوده که ایران کمترین حضور را در آسیای مرکزی داشته باشد.

4-‌ چالش بعدی به سیاست‌های ایران برمی‌گردد. به عبارت دیگر، ایران ابتدا در آسیای مرکزی وارد شده اما عدم عملیاتی شدن وعده‌ها چالش‌هایی را به دنبال داشته است. به علاوه زیرساخت‌های لازم برای حضور بخش خصوصی و تجار در این منطقه وجود ندارد. از این رو وزارت صنعت، معدن و تجارت می‌تواند در این خصوص تحرک داشته و زمینه‌های لازم برای ارتباط را فراهم کند. حتی در این خصوص می‌توانند بنادر ایران را به مدت یک دوره 4 یا 5 ساله به صورت رایگان در اختیار این کشورها گذاشته تا زمینه همکاری فراهم شود. بنادر چابهار و کنارک در این خصوص قابل ذکر هستند. از سوی دیگر در زمینه‌های فرهنگی نیز باید چارچوب سیاست‌ها را مشخص کرد اینکه هدف از حضور در آسیای مرکزی گسترش اسلام‌گرایی است یا توسعه فرهنگ ایرانی.

عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سازمان همکاری شانگهای از سال 1996 تحت عنوان پیمان شانگهای برای حل مشکلات مرزی بین کشورهای آسیای مرکزی و چین و روسیه شکل گرفت و در سال 2001 به سازمان ارتقا پیدا کرد و جنبه‌های مختلف سیاسی، اقتصای و فرهنگی به خود گرفت. عضویت ایران به عنوان عضو ناظر جنبه‌های مثبت بسیاری دارد چرا که زمینه برای مذاکرات با کشورهای مختلف در عالی‌ترین سطوح را فراهم می‌کند.

با توجه به بحران اوکراین، نقش روسیه را در سازمان همکاری شانگهای چگونه ارزیابی می‌کنید؟ و آیا روسیه از این سازمان به عنوان اهرمی در برابر غرب استفاده می‌کند؟

اگر قرار بر این بود که سازمان نقش موثری در این اختلاف داشته باشد، نقش پررنگ‌تری در اختلاف روسیه و غرب ایفا می‌کرد که این امر محقق نشد. این مساله به عدم توانایی این سازمان برنمی‌گردد بلکه سازمان چنین هدفی را دنبال نمی‌کند چرا که یک طرف قضیه کشور چین است. منافع چین در همراهی با غرب است چنانکه این کشور 1200 میلیارد دلار در امریکا سرمایه‌گذاری کرده است به عبارتی دیگر چین به خاطر روسیه حاضر نیست که مناسبات خود را به خطر اندازد. واقعیت این است که شانگهای در راستای اهداف روسیه عمل نکرده چرا که منافع چین و هند این‌گونه اقتضا نمی‌کند از سوی دیگر قزاقستان، ازبکستان و تاجیکستان نیز ترجیح می‌دهند وارد درگیری میان روسیه و غرب نشوند.

‌ سفر آقای روحانی پیش از نشست سران شانگهای به دو کشور تاجیکستان و قزاقستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در سفر به تاجیکستان و قزاقستان، چندین سند همکاری به امضا رسید که نشان‌دهنده عزم ایران به تحرک بیشتر در عرصه سیاست خارجی است. تا نشان دهد علاوه بر پرونده هسته‌یی، در سیاست خارجی موضوعات دیگری را نیز دنبال می‌کند. البته لازم به ذکر است که با وجود این تحرکات حدود یک سالی است که سفیر ایران در تاجیکستان معرفی نشده است از این‌رو بهتر است به موازات این سفرها که نقش موثری در تسریع همکاری‌ها دارد، به تعیین سفرا نیز توجه شود.

چشم‌انداز پیش روی ایران در سازمان شانگهای را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

عضویت دایم ایران مشکلات متعددی را به همراه خواهد داشت چون شانگهای دارای جنبه‌های نظامی-امنیتی است که ورود به آن تبعات، انتظارات و تعهدات مختلفی را به دنبال خواهد داشت. در مورد عضویت دایم در این سازمان دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. طرفداران معتقدند عضویت در این سازمان به ارتقای موقعیت منطقه‌یی ایران منجر می‌شود و مخالفین، متاثر شدن ایران از سیاست‌های چین و روسیه را دلیل مخالفت خود می‌دانند. از این‌رو به نظر می‌رسد بهترین شکل ارتباط با این سازمان همین عضویت ناظر است تا بدون تحمیل تعهدات خاص بتوان از جنبه‌های مثبت آن استفاده کرد.

آیا عضویت دایم ایران در این سازمان با عضویت ایران در جنبش عدم تعهد تناقض ندارد؟

خیر، چرا که جنبش عدم تعهد چنین مساله‌یی را پذیرفته است. همچنان که هند، تاجیکستان و ازبکستان ضمن اینکه عضو جنبش عدم تعهد هستند در سازمان همکاری شانگهای نیز حضور دارند، همان‌طور که اشاره شد مشکلات ایران برای عضویت دایم در این سازمان اختلاف و چالش‌های داخلی است.

[ منبع این خبر سایت خبر ایرونی می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «حسن بهشتی پور در گفت‌وگو با «اعتماد»: سفر روحانی مصداق تحرک بیشتر ایران در پرونده‌های منطقه‌یی بود» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت خبر ایرونی منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات